Giảm rác thải nhựa: Đề xuất thu phí thay vì cấm túi nilon, đồ nhựa dùng một lần

Tại dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất UBND các tỉnh, thành phố triển khai các biện pháp hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần, thay vì thực hiện lệnh cấm ngay trong năm nay.

Theo phương án được đưa ra, các trung tâm thương mại, siêu thị, khách sạn và khu du lịch sẽ không được cung cấp miễn phí bao bì nhựa, túi nilon khó phân hủy sinh học và các sản phẩm nhựa sử dụng một lần. Đây được xem là giải pháp nhằm từng bước thay đổi thói quen tiêu dùng, đồng thời kiểm soát lượng sản phẩm nhựa phát sinh ngay từ khâu phân phối đến người sử dụng.

Các sản phẩm nhựa dùng một lần thuộc diện điều chỉnh bao gồm khay, hộp đựng thực phẩm, bát, đũa, ly, cốc, dao, thìa, dĩa, ống hút và những dụng cụ ăn uống có thành phần nhựa được thiết kế để sử dụng một lần rồi thải bỏ ra môi trường.

Đối với nhóm nhựa khó phân hủy sinh học, dự thảo xác định đây là các sản phẩm được sản xuất từ polyme có nguồn gốc dầu mỏ, phổ biến như polyme etylen (PE), polypropylen (PP), polyme styren (PS), polyme vinyl clorua (PVC) và polyethylene terephthalate (PET). Những vật liệu này có khả năng tồn tại lâu trong môi trường, đặc biệt tại môi trường nước và các bãi chôn lấp.

Việc điều chỉnh chính sách được định hướng theo cách tiếp cận quản lý toàn bộ vòng đời sản phẩm, trong đó chú trọng kiểm soát từ khâu sản xuất, phân phối đến tiêu dùng và thải bỏ. Mặc dù chưa đề xuất cấm ngay các sản phẩm nhựa dùng một lần, cơ quan soạn thảo vẫn khuyến nghị tiến tới dừng sản xuất, nhập khẩu một số mặt hàng như ống hút, dao, thìa, dĩa và hộp xốp đựng thực phẩm từ năm 2031.

Lùi thời hạn kiểm soát túi nilon khó phân hủy

Một nội dung đáng chú ý khác trong dự thảo là đề xuất điều chỉnh thời điểm dừng sản xuất, nhập khẩu túi nilon khó phân hủy sinh học loại mỏng. Theo đó, thời hạn này được đề xuất lùi thêm 5 năm, chuyển sang năm 2031.

Bên cạnh thay đổi về thời gian, tiêu chí xác định túi nilon thuộc diện phải dừng sản xuất cũng được điều chỉnh. Cụ thể, dự thảo đề xuất hạ ngưỡng độ dày của túi xuống dưới 30 µm, thay vì mức dưới 50 µm như quy định trước đây, đồng thời bỏ yêu cầu giới hạn về kích thước túi.

Trước đó, lộ trình giảm thiểu sản phẩm nhựa dùng một lần tại Việt Nam đã được quy định tại Nghị định 08/2022. Theo đó, sau năm 2025, các địa phương phải bảo đảm không lưu hành và sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần, bao bì nhựa khó phân hủy sinh học tại các trung tâm thương mại, siêu thị, khách sạn và khu du lịch. Quy định cũng đặt ra yêu cầu dừng sản xuất, nhập khẩu túi nilon có kích thước nhỏ hơn 50 cm x 50 cm và độ dày dưới 50 µm.

Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy việc thực hiện lộ trình hạn chế, tiến tới cấm các sản phẩm nhựa dùng một lần vẫn còn nhiều khó khăn. Chia sẻ tại một sự kiện vào tháng 6, TS Nguyễn Thị Hồng Liễu, đại diện Phòng Quản lý chất thải, Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) thừa nhận chính sách cấm nhựa dùng một lần chưa thể triển khai như kỳ vọng.

Theo bà Liễu, việc sử dụng các công cụ kinh tế như thuế, phí đối với sản phẩm nhựa dùng một lần, tương tự cách làm tại nhiều quốc gia, có thể phù hợp hơn so với việc áp dụng biện pháp cấm hoàn toàn. Cách tiếp cận này được kỳ vọng tạo động lực để người tiêu dùng thay đổi hành vi, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp chuyển sang các sản phẩm thân thiện hơn với môi trường.

Tăng tỷ lệ vật liệu tái chế trong bao bì

Không chỉ điều chỉnh lộ trình hạn chế sản phẩm nhựa dùng một lần, Bộ Nông nghiệp và Môi trường còn đề xuất quy định về tỷ lệ vật liệu tái chế tối thiểu trong một số loại bao bì nhựa và giấy.

Cụ thể, các loại bao bì nhựa dùng để chứa đồ uống, thực phẩm, túi nilon và bao bì phục vụ vận chuyển hàng hóa được đề xuất phải có tối thiểu 10% vật liệu tái chế. Đối với bao bì giấy, tỷ lệ vật liệu tái chế được đề xuất ở mức 20%.

Cùng với các quy định về tái chế, dự thảo cũng đưa ra định hướng xây dựng cơ chế ưu đãi, khuyến khích nghiên cứu và phát triển vật liệu thay thế sản phẩm nhựa dùng một lần, trong đó có các loại vật liệu sinh học có khả năng phân hủy hoàn toàn.

Những đề xuất này hướng tới mục tiêu giảm dần sự phụ thuộc vào nhựa khó phân hủy, thúc đẩy sử dụng nguyên liệu tái chế và phát triển các giải pháp thay thế. Qua đó, góp phần hạn chế lượng chất thải nhựa phát sinh, giảm áp lực đối với hệ thống thu gom, xử lý chất thải và môi trường tự nhiên.

Lộ trình hạn chế túi nilon tại Hà Nội: Cần tháo gỡ rào cản từ thói quen tiêu dùng