Các quốc gia thúc đẩy phát triển điện hạt nhân trước áp lực năng lượng

Thị trường năng lượng toàn cầu đang đối mặt với nhiều biến động do xung đột tại Trung Đông. Giá dầu liên tục tăng và thay đổi từng ngày, trong khi nguy cơ gián đoạn nguồn cung ngày càng rõ rệt. Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia bắt đầu xem xét lại các nguồn năng lượng thay thế, trong đó có năng lượng hạt nhân.

Trong nhiều năm, điện hạt nhân từng gây nhiều tranh luận trên thế giới, đặc biệt sau các sự cố tại một số nhà máy điện hạt nhân trong quá khứ. Cùng với đó, sự phát triển mạnh của các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời cũng khiến vai trò của điện hạt nhân phần nào bị thu hẹp.

Tuy nhiên, trước những biến động phức tạp của tình hình thế giới và nguy cơ thiếu hụt nguồn năng lượng hóa thạch như dầu mỏ và khí tự nhiên, nhiều quốc gia đang cân nhắc lại chiến lược năng lượng của mình. Trong khi nhu cầu điện ngày càng tăng để phục vụ các công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, điện hạt nhân đang dần quay trở lại vị trí quan trọng trong chính sách năng lượng của nhiều nước.

Tại Việt Nam, việc phát triển điện hạt nhân cũng đang được xem xét triển khai trở lại. Trước mắt, nước ta chuẩn bị xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên tại Ninh Thuận, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế nhằm bảo đảm công nghệ hiện đại và các tiêu chuẩn an toàn.

Tại châu Âu, nhiều quốc gia coi điện hạt nhân là một trong những trụ cột để bảo đảm an ninh năng lượng và giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Xu hướng này được nhấn mạnh tại Hội nghị thượng đỉnh quốc tế về năng lượng hạt nhân tổ chức tại Boulogne, Pháp.

Tại hội nghị, các nhà lãnh đạo châu Âu đã thảo luận về vai trò của điện hạt nhân trong việc bảo đảm nguồn cung điện ổn định và đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng của nền kinh tế hiện đại.

Phát biểu tại sự kiện, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho rằng điện hạt nhân đang trở thành lợi thế quan trọng của nước này, nhất là trong bối cảnh nhu cầu điện từ các trung tâm dữ liệu và công nghệ trí tuệ nhân tạo tăng mạnh.

Ông Emmanuel Macron cho biết nhờ hệ thống nhà máy điện hạt nhân, năm vừa qua Pháp đã xuất khẩu khoảng 90 terawatt giờ điện không phát thải carbon. Nguồn điện này giúp quốc gia phát triển các trung tâm dữ liệu và năng lực tính toán nhằm đáp ứng nhu cầu của công nghệ trí tuệ nhân tạo.

Cũng tại hội nghị, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhận định việc giảm tỷ trọng điện hạt nhân trong cơ cấu năng lượng của châu Âu trong quá khứ là một sai lầm mang tính chiến lược. Theo bà, khu vực này hiện phụ thuộc nhiều vào nguồn nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, khiến châu Âu dễ bị tác động bởi biến động địa chính trị và giá năng lượng.

Bà Ursula von der Leyen cho biết Liên minh châu Âu đặt mục tiêu đưa các lò phản ứng mô đun nhỏ vào vận hành tại khu vực vào đầu những năm 2030.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng và tình hình địa chính trị còn nhiều bất ổn, điện hạt nhân đang được nhiều quốc gia châu Âu xem là thành phần quan trọng trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, điện hạt nhân hiện chỉ chiếm khoảng 9 phần trăm tổng sản lượng điện toàn cầu, thấp hơn đáng kể so với mức gần 18 phần trăm vào giữa những năm 1990.

Trên thế giới hiện chỉ có khoảng 66 lò phản ứng hạt nhân mới đang được xây dựng, phần lớn tập trung tại Trung Quốc. Việc mở rộng lĩnh vực này diễn ra khá chậm do chi phí đầu tư lớn, thời gian xây dựng kéo dài và nhiều rào cản kỹ thuật.

Các chuyên gia ước tính để mở rộng quy mô ngành hạt nhân trong vài thập kỷ tới cần nguồn đầu tư khoảng 1.000 tỷ USD trong vòng 20 năm.

Trong khi đó, nhu cầu điện toàn cầu ngày càng tăng, nhất là khi các nền kinh tế đẩy mạnh phát triển xe điện và công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo. Trước thực tế này, một liên minh gồm hơn 30 quốc gia như Mỹ, Pháp, Anh, Nhật Bản và Canada đã đặt mục tiêu tăng gấp ba công suất điện hạt nhân toàn cầu vào năm 2050.

Trong cuộc cạnh tranh phát triển năng lượng hạt nhân hiện nay, các lò phản ứng mô đun nhỏ đang trở thành ưu tiên của nhiều nền kinh tế lớn. Đây là phiên bản thu nhỏ của các nhà máy điện hạt nhân truyền thống, được thiết kế theo từng mô đun giúp quá trình xây dựng linh hoạt hơn và chi phí có thể thấp hơn.

Dù có nguồn nhân lực kỹ thuật dồi dào trong lĩnh vực hạt nhân, châu Âu vẫn chịu nhiều sức ép trong cuộc cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc về công nghệ và nguồn lực tài chính. Vì vậy, Liên minh châu Âu đang điều chỉnh chiến lược, huy động thêm nguồn vốn để củng cố vị thế trong lĩnh vực công nghệ hạt nhân thế hệ mới.

Theo thống kê, châu Âu hiện có khoảng 500.000 lao động lành nghề trong ngành hạt nhân. Tuy vậy, theo lộ trình công bố, phải ít nhất 5 năm nữa Liên minh châu Âu mới có thể đưa vào vận hành nhà máy điện hạt nhân quy mô nhỏ đầu tiên.

Trong khi đó, Trung Quốc đã xây dựng lò phản ứng mô đun nhỏ trên đảo Hải Nam để thử nghiệm và dự kiến sẽ vận hành thương mại trong vòng một năm tới. Mỹ lại có thế mạnh về thiết kế công nghệ nhà máy điện hạt nhân thế hệ mới, nhờ sự hỗ trợ của hệ sinh thái công nghệ cao và nguồn tài trợ lớn từ ngân sách chính phủ cùng các quỹ đầu tư.

Để không tụt lại phía sau trong cuộc cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc, Liên minh châu Âu dự kiến triển khai cơ chế bảo lãnh trị giá 200 triệu euro nhằm hỗ trợ đầu tư tư nhân vào công nghệ hạt nhân thế hệ mới.

Ngoài ra, Ủy ban châu Âu cũng có kế hoạch dành khoảng 10 tỷ euro cho lĩnh vực điện hạt nhân trong giai đoạn từ năm 2028 đến năm 2034. Xa hơn, đến năm 2050, thời điểm Liên minh châu Âu đặt mục tiêu đạt trung hòa carbon, các quốc gia thành viên có thể huy động khoảng 241 tỷ euro để xây dựng mới và nâng cấp các nhà máy điện hạt nhân hiện có.

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng toàn cầu không ngừng tăng và yêu cầu giảm phát thải ngày càng nghiêm ngặt, điện hạt nhân đang được nhiều quốc gia xem là một phần giải pháp cho bài toán năng lượng trong tương lai. Những công nghệ mới như nhà máy điện hạt nhân quy mô nhỏ được kỳ vọng sẽ cung cấp nguồn điện ổn định, chi phí hợp lý và góp phần bảo vệ môi trường cho các thế hệ sau.

Đông Nam Á đối mặt nguy cơ nắng nóng gay gắt đầu mùa Hè, áp lực năng lượng gia tăng