Chủ động tích nước, bảo đảm nguồn nước trước nguy cơ El Nino

Văn phòng Chính phủ vừa ban hành Văn bản số 9694/VPCP-NN ngày 24/9/2026, truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng về chủ động ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do ảnh hưởng của El Nino.

Chỉ đạo được đưa ra trên cơ sở báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về nguy cơ thiếu hụt nguồn nước và các giải pháp bảo đảm nhu cầu nước cho sinh hoạt, sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội năm 2027.

Theo đó, Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương thường xuyên cập nhật diễn biến thời tiết, thiên tai, chủ động triển khai các phương án ứng phó với tác động của El Nino, không để thiếu nước ảnh hưởng đến đời sống người dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh và mục tiêu tăng trưởng.

Xây dựng kịch bản nguồn nước theo từng lưu vực

Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường tăng cường công tác dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn; đồng thời bổ sung các bản tin chuyên đề phục vụ vận hành hồ chứa thủy lợi, thủy điện và công tác phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn.

Việc dự báo, cảnh báo cần tập trung vào những khu vực có nguy cơ cao xảy ra thiếu nước, qua đó giúp các địa phương và đơn vị quản lý hồ chứa chủ động xây dựng phương án điều tiết nguồn nước.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương khẩn trương xây dựng và công bố kịch bản, phương án điều hòa, phân phối nguồn nước trên các lưu vực sông. Trong đó, cần đặc biệt lưu ý các khu vực Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ - những nơi có nguy cơ chịu tác động đáng kể khi nguồn nước suy giảm.

Một trong những yêu cầu trọng tâm là chủ động tích nước đối với các hồ chứa tại khu vực có nguy cơ cao xảy ra hạn hán, thiếu nước.

Tuy nhiên, việc tích nước phải được thực hiện gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn hồ đập và phòng, chống lũ. Khi có dự báo, cảnh báo mưa lũ, các đơn vị quản lý hồ phải chủ động vận hành, hạ thấp mực nước phù hợp để tạo dung tích phòng lũ, bảo đảm an toàn cho công trình và khu vực hạ du; sau đó tiếp tục tích đủ nước vào cuối mùa lũ để phục vụ sinh hoạt và sản xuất.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng được giao hướng dẫn các địa phương chuyển đổi cơ cấu cây trồng, điều chỉnh lịch thời vụ phù hợp với khả năng nguồn nước, hạn chế nguy cơ sản xuất vượt quá khả năng cung cấp của hệ thống thủy lợi.

Tính phương án cấp nước trong kịch bản bất lợi nhất

Đối với khu vực đô thị, Phó Thủ tướng giao Bộ Xây dựng chỉ đạo xây dựng phương án cấp nước an toàn theo các kịch bản nguồn nước khác nhau.

Đặc biệt, cần chú trọng những công trình khai thác nước trực tiếp trên các lưu vực sông không có hồ điều tiết hoặc phụ thuộc vào nguồn nước từ các hồ chứa ở thượng lưu.

Các phương án cấp nước phải tính đến cả kịch bản bất lợi nhất do tác động của El Nino, qua đó bảo đảm khả năng cung cấp nước liên tục cho người dân và các hoạt động kinh tế - xã hội.

Bộ Xây dựng được yêu cầu rà soát, thúc đẩy kết nối hạ tầng cấp nước giữa các khu vực; đồng thời triển khai các giải pháp giảm tỷ lệ thất thoát nước sạch.

Đối với các đô thị lớn và vùng đô thị trọng điểm tại Đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ và Nam Bộ, cần chuẩn bị phương án tích trữ và cấp nước dự phòng, bảo đảm có nguồn bổ sung khi xảy ra tình huống thiếu nước kéo dài.

Chủ động phương án cho các hồ thủy điện

Nguồn nước cũng có ý nghĩa trực tiếp đối với bảo đảm an ninh năng lượng. Vì vậy, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương xây dựng phương án sử dụng hợp lý các nguồn năng lượng, chủ động ứng phó với nguy cơ thiếu nước về các hồ thủy điện trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Các khu vực Trung Bộ và Đông Nam Bộ được yêu cầu đặc biệt lưu ý trong quá trình xây dựng phương án.

Các đơn vị quản lý hồ thủy điện phải phối hợp chặt chẽ với chính quyền và người dân khu vực hạ du trong quá trình vận hành hồ chứa. Việc điều tiết nước cần được tính toán để vừa bảo đảm yêu cầu phát điện, an toàn công trình, vừa hạn chế tác động đến nhu cầu sử dụng nước của người dân và hoạt động sản xuất phía hạ du.

Điều chỉnh sản xuất theo khả năng nguồn nước

Phó Thủ tướng yêu cầu Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo, hướng dẫn người dân chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng, điều chỉnh lịch thời vụ và giảm diện tích canh tác tại những khu vực được dự báo không bảo đảm nguồn nước.

Yêu cầu này đặc biệt được lưu ý đối với những khu vực nằm ngoài phạm vi cấp nước của các hệ thống thủy lợi.

Các địa phương cần khẩn trương xây dựng phương án vận hành linh hoạt đối với các hồ chứa trên địa bàn; thường xuyên theo dõi diễn biến El Nino, mưa lũ và tình hình nguồn nước để quyết định thời điểm tích nước hoặc hạ mực nước hồ phù hợp.

Việc vận hành hồ chứa phải bảo đảm đồng thời nhiều mục tiêu: an toàn công trình, an toàn vùng hạ du, đáp ứng nhu cầu nước cho sản xuất và duy trì nguồn nước phục vụ đời sống người dân.

Ưu tiên nước sinh hoạt khi nguồn nước thiếu nghiêm trọng

Trong trường hợp xảy ra thiếu hụt nguồn nước nghiêm trọng, các địa phương được yêu cầu tổ chức khai thác kết hợp hoặc luân phiên giữa nguồn nước mặt và nước dưới đất.

Cùng với đó, cần rà soát khả năng nâng công suất các công trình cấp nước tập trung ở đô thị và nông thôn sử dụng nguồn nước dưới đất, chuẩn bị phương án huy động khi xảy ra hạn hán, thiếu nước nghiêm trọng.

Nguyên tắc được đặt ra là khi nguồn nước không đáp ứng đủ nhu cầu, phải ưu tiên nước sinh hoạt và nước phục vụ các loại cây trồng có giá trị cao.

Các địa phương cũng phải phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan xây dựng kịch bản nguồn nước và phương án điều hòa, phân phối tài nguyên nước trên các lưu vực sông khi dự báo nguồn nước ở trạng thái thiếu hoặc thiếu nghiêm trọng.

Chủ động từ sớm để giảm thiểu rủi ro

Chỉ đạo của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho thấy yêu cầu chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động chuẩn bị các kịch bản nguồn nước ngay từ thời điểm cuối năm 2026, trước khi bước vào giai đoạn có nguy cơ thiếu nước trong năm 2027.

Trọng tâm là tăng cường dự báo, chủ động tích nước, vận hành linh hoạt hồ chứa, điều chỉnh sản xuất theo khả năng nguồn nước và chuẩn bị các nguồn cấp nước dự phòng cho đô thị, nông thôn.

Việc xây dựng kịch bản phải được thực hiện theo từng lưu vực, từng khu vực và từng nhóm đối tượng sử dụng nước, trong đó ưu tiên bảo đảm nước sinh hoạt, đồng thời cân đối nhu cầu cho sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, năng lượng và các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội.

Theo yêu cầu của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương cần tiếp tục theo dõi sát diễn biến thời tiết, thiên tai và El Nino để kịp thời cập nhật phương án ứng phó. Mục tiêu là hạn chế thấp nhất nguy cơ thiếu nước, bảo đảm đời sống người dân, duy trì sản xuất, an ninh lương thực, an ninh năng lượng và không để tình trạng thiếu nước trở thành yếu tố cản trở tăng trưởng kinh tế.

WHO cảnh báo nguy cơ sức khỏe từ El Niño