Đồng Tháp chủ động ứng phó kịch bản hạn mặn khốc liệt mùa khô 2026-2027

Theo Công văn số 3838/UBND-KT ngày 9/11/2026 của UBND tỉnh Đồng Tháp về tăng cường chủ động phòng, chống, ứng phó với các loại hình thiên tai do ảnh hưởng của El Niño năm 2026-2027, hiện tượng này có khả năng duy trì cường độ mạnh trong thời gian tới. Điều này làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, nắng nóng và cháy rừng. Bên cạnh đó, địa phương vẫn phải chủ động ứng phó với các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn, dông lốc, lũ, triều cường và sạt lở.

Nguy cơ hạn mặn gia tăng, gần 482.000 người có thể bị ảnh hưởng

Số liệu mực nước cập nhật đến ngày 2/11/2026 cho thấy, mực nước trên dòng chính sông Mekong tại các trạm từ thượng nguồn đến Tân Châu đang giảm nhanh sau khi đạt đỉnh mùa lũ. Mực nước nhìn chung thấp hơn cùng thời kỳ năm 2015 nhưng cao hơn năm 2019 và được dự báo tiếp tục giảm trong những tháng cuối năm 2026, đầu năm 2027.

Trong bối cảnh nguồn nước từ thượng nguồn suy giảm, mùa mưa có khả năng kết thúc sớm và tác động của thủy triều, nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô 2026-2027 được nhận định có chiều hướng gia tăng. Xâm nhập mặn dự báo có thể xuất hiện từ tháng 12/2026, với mức độ cao hơn trung bình nhiều năm, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất, đặc biệt tại các khu vực cuối nguồn phía Đông tỉnh.

Trên cơ sở diễn biến thực tế và các kịch bản dự báo, Đồng Tháp tạm thời lựa chọn phương án ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn ở mức gay gắt nhất, tương đương mùa khô năm 2019-2020, đồng thời tính đến khả năng tình hình diễn biến bất lợi hơn dự báo.

Theo kịch bản này, khi nguồn nước từ thượng nguồn suy giảm mạnh, lưu lượng dòng chảy thấp, ranh mặn 1g/l trên tuyến sông Cửa Tiểu - sông Tiền có thể xâm nhập sâu khoảng 75 km, đến khu vực cửa sông Trà Tân, xã Long Tiên vào tháng 2/2027.

Phạm vi có nguy cơ bị ảnh hưởng bao gồm toàn bộ khu vực phía Đông tỉnh, trong đó có vùng Dự án Ngọt hóa Gò Công, Dự án Phú Thạnh - Phú Đông và Dự án Bảo Định mở rộng sang vùng kiểm soát lũ.

Đối với sản xuất nông nghiệp, tổng diện tích có nguy cơ bị ảnh hưởng ước tính khoảng 161.496 ha. Trong đó, vùng Dự án Ngọt hóa Gò Công khoảng 40.700 ha, Dự án Phú Thạnh - Phú Đông khoảng 4.499 ha và Dự án Bảo Định mở rộng khoảng 116.297 ha.

Về dân sinh, dự kiến có khoảng 481.847 người thuộc diện bị ảnh hưởng. Cụ thể, 183.694 người thuộc 5 xã Gò Công Đông, Tân Điền, Tân Hòa, Tân Đông và Gia Thuận; 165.078 người thuộc 5 xã Vĩnh Bình, Đồng Sơn, Phú Thành, Long Bình và Vĩnh Hựu; 77.329 người thuộc 2 xã Bình Ninh và An Thạnh Thủy; 55.746 người thuộc 2 xã Tân Thới và Tân Phú Đông.

Những con số này cho thấy quy mô tác động tiềm tàng của hạn hán, xâm nhập mặn không chỉ giới hạn ở sản xuất nông nghiệp mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh nguồn nước, đời sống dân cư và các hoạt động kinh tế - xã hội trên địa bàn.

Chủ động tích trữ nước ngọt, điều chỉnh sản xuất theo khả năng nguồn nước

Trước nguy cơ trên, UBND tỉnh Đồng Tháp yêu cầu thủ trưởng các sở, ban, ngành và chủ tịch UBND các xã, phường khẩn trương rà soát, cập nhật phương án ứng phó theo kịch bản rủi ro rất cao, tương đương mùa khô năm 2019-2020, kể cả trường hợp tình hình bất lợi hơn dự báo.

Các phương án phải xác định cụ thể khu vực, đối tượng có nguy cơ bị ảnh hưởng; nhu cầu và khả năng đáp ứng nguồn nước; giải pháp ứng phó; lực lượng, phương tiện, vật tư và kinh phí thực hiện. Đồng thời, chủ động bảo đảm an toàn công trình, khu dân cư và hoạt động sản xuất theo phương châm “bốn tại chỗ”.

Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì, phối hợp với các đơn vị, địa phương theo dõi chặt chẽ diễn biến mực nước, dòng chảy, thủy triều và độ mặn trên sông Tiền cùng các tuyến sông, kênh, rạch. Trên cơ sở đó, đánh giá xu thế suy giảm nguồn nước, khả năng xuất hiện sớm và phạm vi xâm nhập mặn để kịp thời thông tin, cảnh báo và triển khai các giải pháp ứng phó.

Các đơn vị liên quan phải rà soát khả năng khai thác, điều tiết và tích trữ nguồn nước; xác định cụ thể khu vực, thời điểm và mức độ có nguy cơ thiếu nước. Những địa bàn cần đặc biệt quan tâm gồm vùng Ngọt hóa Gò Công, Phú Thạnh - Phú Đông, Bảo Định, Đông - Tây Ba Rài, các xã cù lao, khu vực ven biển, cuối nguồn và những vùng trồng cây ăn trái có giá trị kinh tế cao.

Một trong những giải pháp trọng tâm là tận dụng thời điểm nguồn nước còn bảo đảm chất lượng, độ mặn phù hợp để lấy và tích trữ nước ngọt ngay từ cuối mùa mưa, đầu mùa khô. Cùng với đó, tỉnh yêu cầu kiểm tra, sửa chữa, nạo vét các công trình thủy lợi, khơi thông dòng chảy, xây dựng phương án phân phối và điều tiết nước trong thời kỳ cao điểm hạn hán, xâm nhập mặn.

Đối với sản xuất nông nghiệp, lịch thời vụ, cơ cấu cây trồng và diện tích sản xuất vụ Đông Xuân 2026-2027, vụ Xuân Hè 2027 phải được rà soát, điều chỉnh phù hợp với dự báo nguồn nước và khả năng cấp nước thực tế. Những khu vực không bảo đảm nguồn nước tưới cần được xem xét điều chỉnh hoặc không bố trí sản xuất nhằm hạn chế thiệt hại.

Riêng vùng Ngọt hóa Gò Công, địa phương yêu cầu thực hiện nghiêm lịch thời vụ đã khuyến cáo, bảo đảm thu hoạch dứt điểm lúa vụ Đông Xuân 2026-2027 trong tháng 2/2027. Đồng thời, hướng dẫn người dân áp dụng các biện pháp tưới tiết kiệm, sử dụng nước hiệu quả và chuyển đổi hoặc điều chỉnh phương thức sản xuất tại những khu vực nằm ngoài phạm vi cấp nước của hệ thống thủy lợi.

Không để người dân thiếu nước sinh hoạt kéo dài

Bên cạnh việc bảo vệ sản xuất, bảo đảm nguồn nước sinh hoạt cho người dân được xác định là nhiệm vụ ưu tiên trong các phương án ứng phó.

UBND tỉnh yêu cầu các đơn vị cấp nước kiểm tra, đánh giá khả năng khai thác nguồn nước thô, khả năng trữ nước ngọt tại các ao chứa và công trình cấp nước; đồng thời chuẩn bị đầy đủ phương tiện, thiết bị, vật tư và phương án cấp nước dự phòng.

Trong trường hợp cần thiết, các đơn vị phải chủ động bố trí điểm cấp nước công cộng, bồn chứa và phương tiện vận chuyển nước ngọt đến những khu vực có nguy cơ hoặc đã xảy ra thiếu nước. Việc cấp nước cần ưu tiên các hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn, cơ sở y tế và trường học, không để người dân thiếu nước sinh hoạt kéo dài.

Ngoài hạn hán và xâm nhập mặn, các địa phương cũng được yêu cầu rà soát, cập nhật phương án ứng phó với mưa lớn, dông lốc, sạt lở, triều cường, ngập úng, nắng nóng và cháy rừng. Công tác kiểm tra phải tập trung vào các khu dân cư, công trình, tuyến đê, bờ bao và hệ thống tiêu thoát nước có nguy cơ mất an toàn.

Lực lượng quân sự, công an được yêu cầu chuẩn bị nhân lực, phương tiện, sẵn sàng phối hợp sơ tán người dân, tìm kiếm cứu nạn, cứu hộ và hỗ trợ cấp nước tại những khu vực bị ảnh hưởng.

Việc Đồng Tháp chủ động xây dựng kịch bản ứng phó ở mức hạn mặn gay gắt nhất cho thấy yêu cầu cấp thiết phải chuẩn bị từ sớm, thay vì chờ thiên tai diễn biến phức tạp mới triển khai giải pháp. Trong bối cảnh El Niño có thể làm gia tăng áp lực lên nguồn nước, hiệu quả ứng phó sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng dự báo, tích trữ và điều tiết nước, cũng như sự phối hợp giữa chính quyền, ngành chức năng và người dân trong từng khu vực.

An Giang chủ động giữ nguồn nước, ứng phó hạn mặn mùa khô 2026–2027