Thiên tai cực đoan gia tăng trên toàn cầu

Tại Mỹ, một cơn bão mùa đông quy mô lớn đã bao trùm nhiều bang từ ngày 24/1, khiến hơn 13.000 chuyến bay bị hủy, nhiều tuyến giao thông huyết mạch tê liệt và hàng loạt trường học tại các thành phố lớn như Dallas, Houston, Philadelphia, Memphis phải đóng cửa. Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ (NWS) cảnh báo khoảng 180 triệu người hơn một nửa dân số nước này đang nằm trong vùng bị ảnh hưởng bởi tuyết dày, mưa đá và băng giá.

Khu vực Trung Tây ghi nhận nhiệt độ cảm nhận xuống tới -40°C, trong khi thành phố Rhinelander (bang Wisconsin) đo được nhiệt độ thực tế -38°C – mức thấp nhất trong gần 30 năm. Nhiều bang ở vùng Đông Bắc có thể hứng lượng tuyết dày trên 30 cm. Ít nhất 20 bang đã ban bố tình trạng khẩn cấp, còn Cơ quan Quản lý Tình trạng Khẩn cấp Liên bang (FEMA) phải triển khai sẵn lực lượng và vật tư cứu hộ. Theo thống kê, hơn 140.000 hộ dân đã bị mất điện trong đợt bão này.

Không chỉ Mỹ, Nhật Bản cũng đang đối mặt với các đợt tuyết rơi kỷ lục. Cơ quan khí tượng nước này cảnh báo nguy cơ gián đoạn giao thông, mất điện và lở tuyết tại nhiều tỉnh. Một số khu vực như Niigata có thể ghi nhận lượng tuyết lên tới 60 cm trong vòng 24 giờ, Hokkaido khoảng 50cm. Nhiều tuyến đường đã buộc phải đóng cửa để đảm bảo an toàn.

Theo TS Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai, các mô hình dự báo cho thấy từ nay đến đầu tháng 2, khu vực Đông Bắc Mỹ và Canada sẽ tiếp tục đối mặt với một đợt bão tuyết kéo dài. Gió mạnh có thể đạt 50 km/h, khiến nhiệt độ cảm nhận thấp hơn nhiệt độ thực tế từ 8 - 10 độ C, làm gia tăng nguy cơ rủi ro cho người dân.

Các chuyên gia cho rằng những hiện tượng thời tiết cực đoan như vậy không phải là sự “phủ nhận” của hiện tượng nóng lên toàn cầu. Trái lại, biến đổi khí hậu đang làm hệ thống khí quyển trở nên ngày càng bất ổn, khiến Trái Đất không chỉ lập kỷ lục về nhiệt độ cao nhất mà còn liên tiếp xuất hiện những kỷ lục lạnh bất thường.

Nhà khoa học khí hậu Deniz Demirhan (Đại học Kỹ thuật Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ) nhận định, phát thải khí nhà kính trong thời gian dài đã làm thay đổi cân bằng năng lượng của Trái Đất, từ đó tác động mạnh tới hoàn lưu khí quyển, mây, độ ẩm và các quá trình bề mặt. Theo các mô hình khí hậu, trong giai đoạn 2050 - 2100, các hiện tượng dao động nhiệt độ cực đoan sẽ tiếp tục gia tăng cả về tần suất lẫn cường độ, đặc biệt tại các khu vực vĩ độ trung bình và cận nhiệt đới.

Tại Việt Nam, PGS.TS Vũ Thanh Ca cho biết biến đổi khí hậu đang làm thiên tai ngày càng khốc liệt hơn. Nhiệt độ không khí và nước biển tăng cao làm gia tăng bốc hơi, khiến bão mạnh hơn, mưa lớn dồn dập trong thời gian ngắn, kéo theo lũ lụt, sạt lở đất, xói lở bờ biển. Bên cạnh đó, các đợt nắng nóng kéo dài còn gây hạn hán, làm suy giảm nghiêm trọng tài nguyên nước và hệ sinh thái.

Trước những thách thức này, Việt Nam đã xác định ứng phó với biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai là một trong những nhiệm vụ trọng tâm để đảm bảo phát triển bền vững. Nhiều chương trình lớn đang được triển khai, từ đảm bảo an ninh nguồn nước, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm thiên tai, đến quy hoạch lại dân cư tại các khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão lũ, sạt lở.

Đặc biệt, Việt Nam đã cam kết đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Đây là mục tiêu đầy thách thức nhưng cũng mở ra cơ hội chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng xanh và bền vững hơn.

Trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan và khó lường, bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên chặt chẽ và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu sống còn đối với mỗi quốc gia.

Năm 2025, thiên tai khiến 17.200 người trên thế giới thiệt mạng