TP.HCM đề xuất "hồi sinh" các bãi rác cũ

TP.HCM đang đứng trước bài toán lớn về quản lý chất thải khi khối lượng rác sinh hoạt phát sinh trên toàn địa bàn sau sáp nhập đã lên tới khoảng 14.000 tấn mỗi ngày. Trong bối cảnh các bãi chôn lấp hiện hữu dần cạn công suất và các dự án đốt rác phát điện chưa hoàn thành, thành phố buộc phải tìm lời giải vừa bảo đảm an ninh chất thải, vừa tận dụng hiệu quả quỹ đất từ những bãi rác đã ngừng hoạt động.

Áp lực ngày càng lớn lên hệ thống xử lý chất thải

Tại cuộc họp mới đây của UBND TP.HCM, các cơ quan chuyên môn đã đánh giá toàn diện hiện trạng hạ tầng xử lý chất thải trên địa bàn. Theo ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh hiện nay đạt khoảng 14.000 tấn/ngày, cao nhất cả nước.

Trong đó, khu vực TP.HCM trước đây phát sinh khoảng 10.500 tấn/ngày, Bình Dương khoảng 2.400 tấn/ngày và Bà Rịa - Vũng Tàu khoảng 1.100 tấn/ngày. Khối lượng chất thải khổng lồ này đang tạo áp lực lớn đối với hệ thống xử lý hiện hữu, đặc biệt là các khu chôn lấp.

Điểm nóng hiện nay là Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc - nơi tiếp nhận khoảng 6.000 tấn rác mỗi ngày, tương đương gần 60% lượng rác phát sinh của TP.HCM cũ. Tuy nhiên, bãi chôn lấp số 3 tại đây đang dần chạm ngưỡng thiết kế. Tính đến cuối tháng 5/2026, bãi đã tiếp nhận hơn 6 triệu tấn rác, chỉ còn khoảng 410.000 tấn dung tích dự phòng và dự kiến sẽ đầy vào cuối quý III năm nay.

Nếu không có giải pháp thay thế kịp thời, thành phố có thể mất gần 3.000 tấn công suất xử lý rác mỗi ngày ngay trong năm 2026.

Trong khi đó, các nhà máy đốt rác phát điện - giải pháp được kỳ vọng thay thế dần phương pháp chôn lấp - vẫn đang trong giai đoạn đầu tư và xây dựng. Một số dự án như Vietstar và Tâm Sinh Nghĩa dự kiến vận hành vào cuối năm 2026, còn các dự án quy mô lớn khác phải đến năm 2028 mới có thể đi vào hoạt động.

Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường, dù TP.HCM hiện có nhiều khu vực xử lý chất thải bằng hình thức chôn lấp, việc điều chuyển rác giữa các địa phương không phải phương án tối ưu do phát sinh chi phí vận chuyển rất lớn. Vì vậy, xử lý theo nguyên tắc phân vùng vẫn là giải pháp phù hợp trong giai đoạn hiện nay.

Nâng cấp bãi chôn lấp để bảo đảm an ninh chất thải

Để tránh nguy cơ thiếu hụt công suất xử lý rác trong những năm tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã đề xuất cải tạo, mở rộng các bãi chôn lấp số 1, 1A và số 2 tại Khu liên hợp xử lý chất thải Tây Bắc.

Dự án có tổng vốn đầu tư gần 393 tỷ đồng, dự kiến bổ sung thêm hơn 6 triệu tấn sức chứa. Riêng giai đoạn đầu sẽ tận dụng quỹ đất trống giữa bãi số 1 và số 1A để hình thành ô chôn lấp mới, giúp tiếp nhận thêm khoảng 2,3 triệu tấn rác.

Theo tính toán, phương án này có thể duy trì năng lực xử lý chất thải của thành phố đến khoảng năm 2029, tạo khoảng thời gian cần thiết để các dự án đốt rác phát điện hoàn thiện và vận hành ổn định.

Các chuyên gia cũng cho rằng việc đóng cửa hoàn toàn các bãi chôn lấp ở thời điểm hiện nay chưa thực sự phù hợp. Dù xu hướng tương lai là giảm dần tỷ lệ chôn lấp, hệ thống hiện hữu vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm năng lực dự phòng khi xảy ra sự cố hoặc biến động bất thường.

Bên cạnh bài toán xử lý rác trước mắt, TP.HCM cũng đang nghiên cứu các giải pháp dài hạn đối với những bãi chôn lấp đã ngừng hoạt động như Đông Thạnh và Gò Cát.

Theo thống kê, bãi rác Đông Thạnh hiện vẫn lưu giữ khoảng 10,8 triệu tấn chất thải trên diện tích 45ha, trong khi Gò Cát còn khoảng 5,6 triệu tấn trên diện tích 25ha. Tổng cộng hơn 16 triệu tấn rác vẫn đang nằm dưới lòng đất tại hai khu vực này.

Trước đây, những khu vực này được xem là các "điểm nóng" môi trường do nguy cơ phát sinh nước rỉ rác, khí thải và ảnh hưởng đến cảnh quan đô thị. Tuy nhiên, trong bối cảnh quỹ đất ngày càng khan hiếm, TP.HCM đang hướng tới cách tiếp cận mới: biến các bãi rác cũ thành nguồn lực cho phát triển.

Theo phương án đang được nghiên cứu, thành phố có thể lựa chọn đầu tư công viên trên nền các bãi chôn lấp hoặc thu hút doanh nghiệp tham gia xử lý triệt để lượng rác tồn lưu trước khi chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

Nếu được triển khai hiệu quả, các khu vực này có thể trở thành công viên sinh thái, không gian công cộng hoặc các dự án phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời góp phần giải quyết các vấn đề môi trường tồn đọng trong nhiều năm.

Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Minh Thạnh cho rằng việc xử lý các bãi rác đã đóng cửa không đơn thuần là câu chuyện môi trường mà còn liên quan đến hiệu quả sử dụng đất và chiến lược phát triển đô thị lâu dài.

Theo ông, trước khi lựa chọn công nghệ xử lý, các cơ quan chuyên môn cần khảo sát toàn diện hiện trạng các bãi chôn lấp, xác định rõ thành phần và đặc tính của lượng chất thải tồn lưu.

Việc đánh giá cần làm rõ tỷ lệ chất hữu cơ, chất thải trơ, vật liệu xây dựng và các thành phần khác để lựa chọn công nghệ phù hợp, tối ưu chi phí và giảm thiểu tác động môi trường.

Bên cạnh các giải pháp quen thuộc như chôn lấp hợp vệ sinh, đốt rác phát điện hay sản xuất phân compost, thành phố cũng đang nghiên cứu một số công nghệ mới. Trong đó, công nghệ thủy phân được đánh giá là hướng tiếp cận tiềm năng nhờ khả năng xử lý khối lượng lớn chất thải trong thời gian ngắn và yêu cầu diện tích đất không quá lớn.

Về dài hạn, TP.HCM đặt mục tiêu từng bước giảm phụ thuộc vào chôn lấp, chuyển sang các mô hình kinh tế tuần hoàn và đốt rác phát điện. Khi toàn bộ các dự án hoàn thành, tổng công suất xử lý dự kiến đạt hơn 14.600 tấn/ngày, tương đương lượng rác phát sinh hiện nay của toàn thành phố. Không chỉ giải quyết bài toán môi trường, đây còn được xem là bước đi quan trọng nhằm xây dựng một đô thị xanh, hiện đại và phát triển bền vững trong tương lai.

Quảng Trị tăng cường phòng cháy tại bãi rác dân sinh