El Niño có thể mạnh lên đến năm 2027: Việt Nam cần tận dụng "thời gian vàng" để ứng phó

Việt Nam được dự báo đang bước vào một chu kỳ El Niño mới với khả năng đạt cường độ mạnh từ cuối năm 2026 đến nửa đầu năm 2027. Điều này đồng nghĩa với nguy cơ gia tăng hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn và nhiều hình thái thời tiết cực đoan khác tại nhiều khu vực trên cả nước.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia khí tượng và môi trường, giá trị lớn nhất của dự báo khí hậu không nằm ở việc cảnh báo về những rủi ro sắp xảy ra, mà ở việc tạo ra "khoảng thời gian vàng" để các cấp chính quyền, doanh nghiệp và người dân chuẩn bị các giải pháp thích ứng trước khi thiên tai tác động trực tiếp đến đời sống và sản xuất.

Đây là thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh tại Hội nghị Dự báo, cảnh báo sớm tình hình khí tượng thủy văn năm 2026 diễn ra ngày 23/6.

El Niño không chỉ mang đến hạn hán

Theo các phân tích được công bố tại hội nghị, hiện tượng El Niño đã hình thành từ tháng 6/2026 và nhiều khả năng kéo dài đến giữa năm 2027. Một số mô hình khí hậu cho thấy El Niño có thể đạt cường độ mạnh, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, hạn hán và xâm nhập mặn, đặc biệt tại khu vực Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng El Niño không đồng nghĩa hoàn toàn với thời tiết khô hạn. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu ngày càng phức tạp, những năm El Niño vẫn có thể xuất hiện các hiện tượng cực đoan trái quy luật như mưa lớn bất thường, lũ quét, sạt lở đất và ngập lụt diện rộng.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho rằng biến đổi khí hậu đang làm gia tăng mức độ cực đoan, bất định và khó dự báo của thời tiết trên toàn cầu. Điều này đòi hỏi công tác phòng ngừa thiên tai phải dựa nhiều hơn vào khoa học công nghệ, dữ liệu quan trắc và các hệ thống cảnh báo sớm hiện đại thay vì chỉ dựa trên kinh nghiệm truyền thống.

Theo Thứ trưởng, Việt Nam hiện đã xây dựng được nhiều nền tảng quan trọng, từ mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn ngày càng hoàn thiện, hệ thống thủy lợi được đầu tư nâng cấp đến kinh nghiệm thực tiễn trong công tác phòng chống thiên tai nhiều năm qua.

Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả ứng phó, cần đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, chia sẻ dữ liệu liên ngành và phát triển các hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai có khả năng tiếp cận rộng rãi đến cộng đồng.

Cảnh báo sớm chỉ có ý nghĩa khi người dân có thể hành động

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự đồng thuận tại hội nghị là vai trò của "hành động sớm" trong thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện UNDP tại Việt Nam, nhận định các hiện tượng thời tiết cực đoan đang xuất hiện với tần suất cao hơn, từ bão, lũ quét và sạt lở đất tại miền Bắc, miền Trung đến hạn hán và xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long. Những tác động này không chỉ ảnh hưởng đến sinh kế của người dân mà còn đe dọa các hệ sinh thái tự nhiên và mục tiêu phát triển bền vững.

Theo bà, một bản dự báo chính xác vẫn chưa đủ nếu thông tin đó không đến được với người dân theo cách dễ hiểu và có thể chuyển hóa thành hành động cụ thể.

Thực tế tại nhiều cộng đồng ven biển và khu vực dễ bị tổn thương cho thấy khoảng cách giữa dữ liệu kỹ thuật và khả năng tiếp cận thông tin của người dân vẫn còn khá lớn. Đây là thách thức cần được thu hẹp để hệ thống cảnh báo sớm thực sự phát huy hiệu quả.

Các chuyên gia cho rằng thành công của một hệ thống cảnh báo không được đo bằng số lượng bản tin phát ra, mà bằng khả năng giúp cộng đồng thay đổi hành vi và chuẩn bị phương án ứng phó trước khi thiên tai xảy đến.

Trong quá trình này, truyền thông môi trường đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ truyền tải nhanh chóng các cảnh báo, báo chí còn góp phần giải thích các hiện tượng khoa học một cách dễ hiểu, nâng cao nhận thức cộng đồng và hạn chế những thông tin sai lệch trong các tình huống khẩn cấp.

Tăng khả năng chống chịu trước những cú sốc khí hậu

Hội nghị cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác quốc tế trong nâng cao năng lực cảnh báo sớm và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Thông qua sáng kiến "Cộng đồng ven biển thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu tại Việt Nam", Chính phủ Canada đang hỗ trợ UNDP triển khai chương trình trị giá 20 triệu USD nhằm tăng cường năng lực dự báo và truyền thông rủi ro thiên tai.

Dự án đã hỗ trợ lắp đặt 20 trạm khí tượng thủy văn tự động tại Huế, Cần Thơ và Gia Lai, giúp bổ sung dữ liệu thời gian thực phục vụ công tác dự báo và cảnh báo sớm cho các khu vực dễ bị tổn thương.

Theo bà Emilie Carrier, Tham tán Thương mại Cấp cao Đại sứ quán Canada tại Việt Nam, mục tiêu của chương trình là thu hẹp khoảng cách giữa dữ liệu dự báo và cộng đồng chịu tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu, bảo đảm thông tin cảnh báo đến được với những người cần nó nhất.

Trong khi đó, TS Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết hiện nay nhiều hiện tượng khí hậu quy mô lớn đã có thể được dự báo trước từ 6 đến 9 tháng.

Khoảng thời gian này tạo điều kiện để các địa phương chủ động xây dựng phương án sản xuất nông nghiệp, điều chỉnh cơ cấu cây trồng, tích trữ nguồn nước, chuẩn bị các kịch bản bảo đảm an ninh nguồn nước, năng lượng và lương thực.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, các chuyên gia cho rằng dự báo sớm không chỉ là công cụ giảm thiểu thiệt hại do thiên tai mà còn là nền tảng để nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng, bảo vệ môi trường và hướng tới phát triển bền vững trong dài hạn.

El Niño trở lại: Nông nghiệp Việt Nam đối mặt nguy cơ hạn hán, thiếu nước