Chủ động ứng phó thiên tai cực đoan trong bối cảnh El Nino tăng cường mạnh

El Nino 2026 diễn biến nhanh, nguy cơ thuộc nhóm mạnh nhất lịch sử

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, quá trình hình thành El Nino năm 2026 diễn ra tương đối nhanh. Số liệu quan trắc cho thấy nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Nino 3.4 đã vượt ngưỡng +0,5°C từ tháng 5 và tiếp tục tăng lên khoảng +0,7°C vào đầu tháng 6/2026.

Các mô hình dự báo khí hậu hiện nay cho thấy El Nino gần như chắc chắn duy trì từ nay đến hết năm 2026 và có thể kéo dài sang đầu năm 2027. Xác suất xuất hiện El Nino cường độ rất mạnh vào khoảng 60 - 65%, với đặc điểm tương đồng đợt El Nino 2015 - 2016 - một trong những sự kiện mạnh nhất từng ghi nhận kể từ năm 1950.

Quá trình chuyển đổi nhanh từ trạng thái trung tính sang El Nino phản ánh sự nóng lên mạnh của vùng trung tâm Thái Bình Dương cùng sự tương tác thuận lợi giữa đại dương và khí quyển. Đây là yếu tố khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan có nguy cơ gia tăng trong thời gian tới.

Bài học từ El Nino 2015 - 2016

Lịch sử khí tượng cho thấy, những năm El Nino mạnh thường gây tác động rõ rệt đến thời tiết và khí hậu tại Việt Nam. Đợt El Nino giai đoạn 2015 - 2016 từng gây ra hàng loạt hiện tượng cực đoan, đặc biệt là nắng nóng kéo dài, hạn hán nghiêm trọng và xâm nhập mặn sâu vào nội đồng.

Trong năm 2015, nhiều khu vực ở Trung Bộ ghi nhận các đợt nắng nóng kéo dài kỷ lục. Thời gian nắng nóng liên tục lên tới 32 ngày tại Nam Trung Bộ, 36 ngày ở Trung Trung Bộ và 39 ngày tại Bắc Trung Bộ. Nhiệt độ cao nhất phổ biến từ 39 - 41°C; riêng tại trạm Con Cuông (Nghệ An), mức nhiệt lên tới 42,7°C vào ngày 30/5/2015.

Không chỉ nắng nóng, lượng mưa thiếu hụt kéo dài từ cuối năm 2015 sang đầu năm 2016 đã khiến nhiều hệ thống sông tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ suy giảm dòng chảy nghiêm trọng. Tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long diễn ra gay gắt, ảnh hưởng nặng nề đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân.

Trong khi đó, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông trong các năm El Nino mạnh thường giảm so với trung bình nhiều năm. Năm 2015 chỉ xuất hiện 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, tương đương khoảng một nửa mức trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng điều đáng lo ngại nhất trong các năm El Nino vẫn là tình trạng khô hạn kéo dài và thiếu hụt nguồn nước.

Nắng nóng, hạn hán và xâm nhập mặn tiếp tục gia tăng

Theo dự báo, từ nay đến cuối năm 2026, nhiệt độ trung bình trên cả nước có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 - 1,5°C; riêng giai đoạn tháng 10 - 12/2026 có thể cao hơn từ 1 - 2°C.

Các khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ được dự báo tiếp tục xuất hiện nhiều đợt nắng nóng gay gắt, thậm chí có thể ghi nhận những mức nhiệt vượt kỷ lục lịch sử. Song song với đó, lượng mưa tại hầu hết các vùng trên cả nước có xu hướng thiếu hụt từ 25 - 50%, rõ rệt nhất tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.

Tình trạng thiếu mưa kéo dài làm gia tăng nguy cơ hạn hán cục bộ hoặc diện rộng, đặc biệt tại các địa phương có nhu cầu sử dụng nước lớn cho sản xuất và sinh hoạt. Nguy cơ xâm nhập mặn tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ cũng được dự báo sẽ gia tăng trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Dù số lượng bão có xu hướng ít hơn trong các năm El Nino, cơ quan khí tượng lưu ý vẫn có khả năng xuất hiện những cơn bão mạnh với diễn biến bất thường, gây thiệt hại lớn nếu chủ quan trong công tác ứng phó.

Một đặc điểm đáng chú ý trong điều kiện El Nino là mặc dù tổng lượng mưa có xu hướng giảm, nhưng vẫn có thể xuất hiện các trận mưa cực đoan với lượng mưa kỷ lục trong thời gian ngắn. Thực tế đã từng ghi nhận trận mưa lịch sử tại Quảng Ninh vào cuối tháng 7/2015 hay trận lũ lớn sau bão số 9 (Ketsana) năm 2009 tại Quảng Nam, Quảng Ngãi trong bối cảnh El Nino hoạt động mạnh.

Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, El Nino không chỉ làm gia tăng các hiện tượng nắng nóng và hạn hán mà còn khiến thời tiết trở nên cực đoan, khó dự báo hơn.

Do đó, các địa phương cần chủ động xây dựng phương án ứng phó sớm, bảo đảm an ninh nguồn nước, tăng cường các giải pháp phòng chống hạn hán, xâm nhập mặn và sẵn sàng ứng phó với các tình huống thiên tai bất thường có thể xảy ra trong thời gian tới.

El Nino có nguy cơ mạnh chưa từng có trong hơn một thế kỷ