Hà Nội chủ động chặn nguồn thải trước mùa ô nhiễm không khí

Không chờ không khí xấu mới xử lý

Theo quy luật khí tượng, từ khoảng tháng 10 đến tháng 3, tháng 4 năm sau, chất lượng không khí tại Hà Nội thường diễn biến theo chiều hướng xấu hơn. Nhiệt độ thấp, ít mưa, tốc độ gió nhỏ và hiện tượng nghịch nhiệt khiến khả năng khuếch tán chất ô nhiễm bị hạn chế. Bụi mịn, đặc biệt là PM2.5, vì thế dễ tích tụ ở tầng khí quyển thấp.

Trong bối cảnh đó, Hà Nội đang triển khai các giải pháp kiểm soát nguồn phát thải từ sớm. Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội vừa ban hành Văn bản số 12470/SNNMT-QLMT, đề nghị các sở, ngành, Ban Quản lý dự án và UBND các xã, phường khẩn trương thực hiện các biện pháp hạn chế phát tán bụi, khí thải gây ô nhiễm không khí.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, từ đầu năm 2026 đến nay, tỷ lệ số ngày chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình đạt 73,28%, cao hơn mức 71,18% của kỳ báo cáo năm 2025. Tuy nhiên, nồng độ PM2.5 trung bình vẫn ở mức 40,95 µg/m³. Chất lượng không khí cũng có thể thay đổi nhanh chóng theo điều kiện thời tiết và cường độ phát thải của từng khu vực.

Công trường xây dựng phải kiểm soát bụi từ đầu

Một trong những áp lực lớn đối với môi trường không khí Hà Nội hiện nay là tốc độ triển khai các dự án hạ tầng, giao thông và đô thị.

Từ đầu năm 2026, nhiều dự án được triển khai đồng loạt khiến lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh có thời điểm lên tới khoảng 10.000 tấn/ngày, cao hơn đáng kể so với mức ước tính khoảng 2.550 tấn/ngày của năm 2025.

Khối lượng chất thải gia tăng nhanh trong khi năng lực tiếp nhận, vận chuyển và xử lý chưa theo kịp có thể kéo theo nhiều hệ lụy. Chất thải ùn ứ, vận chuyển không đúng quy định, đổ trộm hoặc tập kết không bảo đảm có thể trở thành nguồn phát tán bụi ra môi trường.

Theo đó, việc kiểm soát bụi phải được thực hiện ngay tại nguồn, đặc biệt tại các khu vực phá dỡ, giải phóng mặt bằng, đào đắp và thi công xây dựng. Không thể chờ đến khi chất lượng không khí xuống mức xấu mới triển khai các biện pháp ứng phó.

Tinh thần này được thể hiện trong Văn bản số 12470/SNNMT-QLMT. Các đơn vị phá dỡ, thi công được yêu cầu tăng cường che chắn, tưới nước, phun sương tại khu vực phát sinh bụi; chất thải xây dựng dạng rời phải được bao phủ, che kín hoặc đóng túi kín trong quá trình tập kết và vận chuyển. Phương tiện, máy móc ra vào công trường phải được vệ sinh, phun rửa để hạn chế kéo theo đất, bụi ra đường phố.

Đối với những dự án quy mô lớn, việc ứng dụng camera, cảm biến và các công nghệ giám sát bụi cũng cần được tăng cường. Những điểm phát sinh bụi bất thường phải được phát hiện và xử lý kịp thời, thay vì chỉ kiểm tra khi có phản ánh của người dân.

Siết phương tiện, đường phố và nguồn phát thải

Kiểm soát bụi từ công trường sẽ không đạt hiệu quả nếu đất, bùn, phế thải tiếp tục bị phát tán trên các tuyến đường xung quanh dự án.

Công an thành phố được giao tăng cường kiểm tra, xử lý các phương tiện vận chuyển đất, phế thải không che chắn hoặc làm rơi vãi vật liệu trong quá trình lưu thông. Thành phố cũng định hướng khai thác hệ thống camera và công nghệ AI để phát hiện các hành vi vi phạm.

Cùng với đó, việc quét hút bụi, phun nước và rửa đường cần được tổ chức phù hợp với đặc điểm từng khu vực. Các tuyến đường có mật độ phương tiện cao, khu vực tập trung nhiều công trường cần được ưu tiên. Việc vệ sinh đường có thể thực hiện vào ban đêm hoặc sáng sớm, trước 6 giờ, nhằm hạn chế lượng bụi tích tụ trước thời điểm giao thông bước vào giờ cao điểm.

Tại những địa bàn có nhiều dự án đang triển khai, UBND các xã, phường cần chủ động lập danh sách các công trường, tuyến đường vận chuyển và điểm tập kết có nguy cơ phát sinh bụi cao. Đây phải là những địa điểm được kiểm tra thường xuyên, thay vì chỉ xử lý khi phát sinh sự cố.

Đáng chú ý, trách nhiệm không chỉ đặt lên cơ quan quản lý. Chủ đầu tư và nhà thầu phải chịu trách nhiệm nếu để công trường phát tán bụi, mất vệ sinh môi trường hoặc để phương tiện vận chuyển làm rơi vãi đất, phế thải ra đường.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, trong điều kiện thành phố đang triển khai nhiều dự án lớn, kiểm soát chất thải xây dựng phải được thực hiện đồng bộ từ khâu phát sinh, thu gom, vận chuyển đến xử lý. Nếu một mắt xích bị bỏ ngỏ, nguy cơ đổ trộm, ùn ứ chất thải và phát tán bụi vẫn có thể xảy ra.

Kiểm soát đồng thời nhiều nguồn phát thải

Bụi xây dựng chỉ là một phần trong bài toán ô nhiễm không khí của Hà Nội.

Thành phố đang triển khai nhiều giải pháp kiểm soát phát thải giao thông, trong đó có việc thực hiện Vùng phát thải thấp trong khu vực Vành đai 1, thúc đẩy phương tiện giao thông xanh và phát triển giao thông công cộng.

Đối với các cơ sở sản xuất phát sinh khí thải, yêu cầu đặt ra là thường xuyên kiểm tra, bảo dưỡng hệ thống xử lý khí thải, tăng cường sử dụng nguyên liệu sạch hơn và kiểm soát bụi tại khu vực chứa nguyên liệu, xỉ thải cũng như các tuyến đường nội bộ.

Trong những thời điểm chất lượng không khí ở mức rất xấu, các cơ sở cần chủ động nghiên cứu điều chỉnh công suất hoặc thời gian vận hành đối với những công đoạn phát sinh nhiều bụi, khí thải.

Một nguồn phát thải khác cũng cần được kiểm soát chặt chẽ là hoạt động đốt ngoài trời. Việc đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và chất thải không chỉ tạo ra khói mà còn phát sinh bụi mịn và nhiều chất ô nhiễm khác, đặc biệt đáng lo ngại trong điều kiện thời tiết bất lợi cho khuếch tán.

Mùa ô nhiễm không khí đang đến gần và đây cũng là thời điểm Hà Nội cần hoàn tất việc rà soát các nguồn phát thải có nguy cơ cao.

Điểm quan trọng trong cách tiếp cận lần này là chuyển từ tư duy ứng phó khi ô nhiễm xảy ra sang chủ động ngăn ngừa từ nguồn. Công trường phải kiểm soát bụi ngay từ khi phá dỡ; phương tiện vận chuyển phải được kiểm soát ngay khi rời dự án; tuyến đường phải được vệ sinh trước khi bụi tích tụ; cơ sở sản xuất phải chủ động điều chỉnh hoạt động khi điều kiện khí tượng bất lợi.

Nếu chỉ số chất lượng không khí tăng cao mới bắt đầu xử lý thì phần lớn biện pháp lúc đó đã mang tính khắc phục. Ngược lại, kiểm soát từ nguồn sẽ giúp giảm lượng chất ô nhiễm phát sinh trước khi chúng tích tụ trong không khí.

Bảo vệ chất lượng không khí Thủ đô vì thế không thể là nhiệm vụ riêng của một ngành hay một cấp chính quyền. Đó là trách nhiệm xuyên suốt của chính quyền địa phương, chủ đầu tư, doanh nghiệp, người dân và cộng đồng.

Mỗi công trường được kiểm soát tốt hơn, mỗi chuyến xe vận chuyển được che chắn đúng quy định, mỗi tuyến đường được làm sạch đúng thời điểm và mỗi nguồn khí thải được giám sát chặt chẽ sẽ góp thêm một lớp “lá chắn” cho Hà Nội trước mùa ô nhiễm không khí năm 2026.

Hà Nội chủ động bảo đảm nước sạch, phòng dịch mùa mưa lũ