Philippines thúc đẩy ASEAN tăng năng lực ứng phó và phòng ngừa thiên tai

Ngày 15/9, trong thông điệp gửi Hội nghị Bộ trưởng ASEAN về khả năng chống chịu thiên tai (AMCDR) diễn ra tại thành phố Pasay thuộc vùng đô thị Manila, Tổng thống Marcos kêu gọi các nước thành viên đẩy mạnh hợp tác trong phòng ngừa và ứng phó với thiên tai.

Theo nhà lãnh đạo Philippines, thiên tai không bị giới hạn bởi đường biên giới quốc gia, vì vậy hoạt động ứng phó của ASEAN cũng cần được triển khai trên quy mô khu vực, thay vì chỉ tập trung trong phạm vi từng nước.

Năm 2026 đánh dấu 20 năm Hiệp định ASEAN về Quản lý thiên tai và Ứng phó khẩn cấp (AADMER) được triển khai. Tổng thống Marcos cho rằng dấu mốc này là dịp để ASEAN nhìn lại quá trình hợp tác trong giảm thiểu rủi ro, nâng cao năng lực chuẩn bị và xử lý các tình huống khẩn cấp, đồng thời xác định định hướng ưu tiên cho những năm tiếp theo.

ASEAN hiện vẫn thuộc nhóm khu vực có mức độ rủi ro thiên tai cao trên thế giới. Vì vậy, Philippines cho rằng các nước thành viên cần tăng cường trao đổi kiến thức, phối hợp trong công tác truyền thông, phát hiện và theo dõi các nguy cơ thiên tai.

Với vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2026, Philippines đang thúc đẩy các sáng kiến nhằm hình thành cơ chế quản lý thiên tai khu vực có tính phối hợp và hiệu quả hơn.

Trong số đó có Nghị định thư Chiến lược Manila-ASEAN về chuyển đổi khẩn cấp và toàn diện (Manila ASPECT), được Manila đề xuất nhằm tăng cường khả năng phối hợp và ứng phó trước các thảm họa.

Philippines cũng thúc đẩy Chương trình nghị sự ASEAN RISE – Chống chịu, Đổi mới, Bền vững và Trao quyền. Chương trình hướng tới củng cố khả năng chống chịu của các gia đình, phát huy vai trò của thanh niên và bảo đảm phát triển bao trùm, nhất là đối với những cộng đồng dễ bị tổn thương.

5 ưu tiên tăng khả năng chống chịu

Tại hội nghị, Tổng thống Marcos đưa ra 5 định hướng mà ASEAN cần tập trung để nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai.

Các ưu tiên gồm nâng cao năng lực dự báo rủi ro và hành động sớm trước khi hiểm họa xảy ra; đưa các cam kết ở cấp khu vực đến gần cộng đồng hơn; chuẩn bị phương án phục hồi từ trước khi thiên tai xuất hiện; khai thác các công nghệ mới nổi một cách có trách nhiệm; đồng thời xác định xây dựng khả năng chống chịu là trách nhiệm của toàn xã hội.

Tổng thống Philippines nhấn mạnh yêu cầu đẩy nhanh việc phát triển các hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai theo hướng toàn diện, xuyên suốt từ đầu đến cuối và lấy người dân làm trung tâm. Cùng với đó là nâng cao kiến thức về rủi ro, tăng cường dự báo dựa trên tác động và mở rộng các biện pháp hành động sớm.

Philippines cho biết nước này đã triển khai một số biện pháp nhằm thay đổi trọng tâm từ ứng phó sang chủ động phòng ngừa. Trong đó, Đạo luật Tuyên bố tình trạng thiên tai sắp xảy ra cho phép chính quyền trung ương và địa phương huy động nguồn lực trước những thảm họa được đánh giá có khả năng cao và sắp xảy ra.

Năm 2024, Philippines cũng gửi Kế hoạch thích ứng quốc gia đầu tiên giai đoạn 2023-2050 tới Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC). Với việc này, Philippines trở thành thành viên ASEAN thứ ba và quốc gia thứ 56 trên thế giới gửi kế hoạch thích ứng quốc gia.

Theo Tổng thống Marcos, việc triển khai Chương trình Công tác AADMER giai đoạn 2026-2030 tạo điều kiện để ASEAN cụ thể hóa các nguyên tắc về phòng ngừa và tăng cường khả năng chống chịu thành những hành động thực tế tại cộng đồng.

Cần sự tham gia của toàn xã hội

Phát biểu tại hội nghị, đặc phái viên của Tổng thống Philippines về Giảm nhẹ và quản lý rủi ro thiên tai Maria Antonia Yulo-Loyzaga cho rằng an ninh và thịnh vượng của khu vực ngày càng gắn với khả năng thích ứng của các quốc gia trước những rủi ro phức tạp, có tính dây chuyền và đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều bên.

Theo bà Yulo-Loyzaga, châu Á-Thái Bình Dương là khu vực dễ bị thiên tai nhất thế giới. Tần suất, cường độ và tính phức tạp của các thảm họa đang gia tăng, trong đó biến đổi khí hậu diễn ra nhanh chóng và mô hình phát triển của khu vực là những yếu tố được đề cập.

Philippines cho rằng chính phủ không thể một mình xây dựng khả năng chống chịu. Do đó, ASEAN cần mở rộng hợp tác với khu vực tư nhân, giới học thuật, các cơ sở khoa học, xã hội dân sự và các đối tác phát triển.

Trong thông điệp được ghi hình gửi tới hội nghị, Đại diện đặc biệt của Tổng Thư ký Liên hợp quốc về Giảm thiểu rủi ro thiên tai Kamal Kishore đánh giá AADMER là một trong những khuôn khổ khu vực tiên tiến trên thế giới về quản lý và giảm thiểu rủi ro thiên tai. Theo ông, những kinh nghiệm của ASEAN có thể mang lại bài học cho các khu vực khác đang phải đối mặt với những thảm họa ngày càng phức tạp.

Ông Kishore nhấn mạnh phòng ngừa cần tiếp tục là trọng tâm trong chính sách giảm thiểu rủi ro thiên tai, đồng thời hoan nghênh Kế hoạch Hành động Chiến lược chung ASEAN-Liên hợp quốc về Quản lý thiên tai giai đoạn 2026-2030.

Văn phòng Liên hợp quốc về Giảm thiểu rủi ro thiên tai sẽ tiếp tục hỗ trợ ASEAN trong các lĩnh vực quản trị rủi ro, tài chính cho khả năng chống chịu, cảnh báo sớm và truyền thông rủi ro tại địa phương. Các nội dung về bình đẳng giới và tính bao trùm cũng được chú trọng.

Những định hướng trên được kỳ vọng góp phần giúp ASEAN chuyển dần từ cách tiếp cận thiên về “quản lý thiên tai” sang “quản lý rủi ro”, qua đó chủ động giảm thiểu thiệt hại về người và bảo vệ sinh kế trước khi thảm họa xảy ra.

Chuyên gia khuyến nghị ASEAN tăng cường hợp tác ứng phó nguy cơ siêu El Nino