Trung Quốc mở rộng thị trường carbon lớn nhất thế giới

Sau khi được phê duyệt mở rộng vào tháng 3/2025, đến năm 2026, thị trường carbon quốc gia của Trung Quốc đã chính thức vận hành với 4 ngành gồm điện, thép, xi măng và nhôm. Việc mở rộng giúp hệ thống quản lý khoảng 80 tỷ tấn CO₂, tương đương hơn 60% tổng lượng phát thải quốc gia, đưa Trung Quốc trở thành quốc gia sở hữu thị trường carbon lớn nhất thế giới xét về quy mô phát thải được kiểm soát.

Từ một ngành đến bốn ngành trọng điểm

Thị trường carbon quốc gia Trung Quốc (ETS) chính thức đi vào hoạt động từ tháng 7/2021, với ngành điện là lĩnh vực đầu tiên tham gia. Giai đoạn này có khoảng 2.200 doanh nghiệp phát điện thuộc diện bắt buộc giao dịch hạn ngạch phát thải.

Sau gần 4 năm vận hành, tháng 3/2025, Quốc vụ viện Trung Quốc phê duyệt kế hoạch mở rộng thị trường sang ba ngành công nghiệp phát thải lớn gồm thép, xi măng và nhôm. Đến tháng 4/2026, sau thời gian hoàn thiện hệ thống kiểm kê phát thải, phân bổ hạn ngạch và cơ sở dữ liệu, ba ngành này chính thức tham gia giao dịch trên thị trường carbon quốc gia.

Theo Bộ Môi trường Sinh thái Trung Quốc (MEE), việc mở rộng đã bổ sung thêm khoảng 30 tỷ tấn CO₂ vào phạm vi quản lý, nâng tổng lượng phát thải được kiểm soát lên khoảng 80 tỷ tấn CO₂ mỗi năm, chiếm hơn 60% tổng phát thải quốc gia.

Hiện hệ thống quản lý khoảng 3.700 cơ sở sản xuất. Trong đó, ngành điện vẫn là lĩnh vực nòng cốt với hơn 2.000 doanh nghiệp tham gia. Ngành thép có hơn 230 doanh nghiệp, ngành xi măng gần 1.000 doanh nghiệp và ngành nhôm gần 100 doanh nghiệp.

Việc bổ sung ba ngành công nghiệp nặng giúp thị trường carbon Trung Quốc vượt EU ETS, trở thành hệ thống giao dịch phát thải có quy mô lớn nhất thế giới về lượng phát thải được điều chỉnh.

Thiết kế lộ trình để doanh nghiệp thích nghi

Khác với ngành điện, các ngành thép, xi măng và nhôm có quy trình sản xuất phức tạp hơn, phát sinh nhiều nguồn phát thải khác nhau. Vì vậy, Trung Quốc xây dựng bộ tiêu chí kiểm kê và phân bổ hạn ngạch riêng cho từng lĩnh vực.

Đối với ngành thép, hạn ngạch được tính theo sản lượng thép thô và kiểm soát toàn bộ chuỗi sản xuất, từ luyện cốc, thiêu kết đến cán thép.

Ngành xi măng tập trung kiểm soát phát thải từ quá trình nung clinker – nguồn phát thải chiếm hơn một nửa lượng khí nhà kính của ngành và khó cắt giảm chỉ bằng việc chuyển đổi nhiên liệu.

Trong khi đó, ngành nhôm ngoài CO₂ còn phải quản lý các khí nhà kính có khả năng gây nóng lên toàn cầu rất lớn như CF₄ và C₂F₆ phát sinh trong quá trình điện phân.

Để tránh tạo cú sốc chi phí cho doanh nghiệp, Trung Quốc lựa chọn lộ trình hai giai đoạn.

Giai đoạn 2024-2027 được xem là thời kỳ chuyển tiếp. Phần lớn doanh nghiệp được cấp hạn ngạch gần tương ứng với lượng phát thải thực tế, giúp giảm áp lực tài chính trong những năm đầu tham gia thị trường.

Từ năm 2027, hệ thống sẽ từng bước chuyển sang áp dụng hạn ngạch phát thải tuyệt đối thay cho cơ chế phân bổ theo cường độ phát thải. Đến năm 2028, tổng lượng hạn ngạch dự kiến được cắt giảm dần, buộc doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ để giảm phát thải thay vì phụ thuộc vào việc mua hạn ngạch.

Giá carbon còn thấp nhưng tín hiệu thị trường đã hình thành

Theo báo cáo của Đại học Công nghệ Bắc Kinh công bố đầu năm 2026, giá giao dịch bình quân trên thị trường carbon quốc gia năm 2025 đạt khoảng 62 NDT/tấn CO₂, giảm so với năm trước do nguồn cung hạn ngạch tăng sau khi mở rộng hệ thống.

Đến tháng 5/2026, giá carbon dao động quanh mức 70-80 NDT/tấn, tương đương khoảng 10-11 USD/tấn. Dù vẫn thấp hơn nhiều so với thị trường châu Âu, mức giá này đã bắt đầu tạo tín hiệu kinh tế, ảnh hưởng đến quyết định đầu tư và lựa chọn công nghệ của doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực điện lực.

Sáu ngành tiếp theo chuẩn bị gia nhập thị trường

Việc mở rộng sang thép, xi măng và nhôm mới chỉ là bước khởi đầu.

Theo quy định do Bộ Môi trường Sinh thái Trung Quốc ban hành đầu năm 2026, sáu ngành khác gồm hóa dầu, hóa chất, sản xuất kính, luyện kim màu, sản xuất giấy và hàng không dân dụng đã được đưa vào diện báo cáo phát thải bắt buộc.

Theo các chuyên gia, sáu ngành này phát thải khoảng 1,2-2,4 tỷ tấn CO₂ mỗi năm và dự kiến sẽ chính thức tham gia giao dịch trong giai đoạn 2027-2028.

Theo lộ trình hiện nay, đến năm 2027, Trung Quốc đặt mục tiêu bao phủ khoảng 70-75% tổng lượng phát thải quốc gia thông qua thị trường carbon. Đến năm 2030, hệ thống sẽ vận hành theo cơ chế kết hợp giữa phân bổ miễn phí và đấu giá hạn ngạch, đồng thời mở cửa cho các tổ chức tài chính tham gia giao dịch nhằm nâng cao tính thanh khoản của thị trường.

Công cụ để đạt mục tiêu trung hòa carbon

Mở rộng thị trường carbon không phải là mục tiêu cuối cùng mà là một trong những công cụ quan trọng giúp Trung Quốc thực hiện chiến lược phát triển carbon thấp.

Trong báo cáo công tác Chính phủ năm 2026, Bắc Kinh đặt mục tiêu giảm khoảng 3,8% cường độ phát thải carbon trong năm, hướng tới đạt đỉnh phát thải trước năm 2030 và trung hòa carbon vào năm 2060.

Song song với việc mở rộng thị trường carbon, Trung Quốc cũng thành lập Quỹ Chuyển đổi carbon quốc gia nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào các công nghệ phát thải thấp như hydro xanh, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), pin lưu trữ năng lượng và các khu công nghiệp carbon thấp.

Việc kết hợp giữa cơ chế định giá carbon và các chính sách hỗ trợ tài chính cho thấy chiến lược của Trung Quốc không chỉ tạo áp lực buộc doanh nghiệp cắt giảm phát thải mà còn thúc đẩy quá trình đổi mới công nghệ, hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh trong dài hạn.

Thị trường carbon vận hành: Dữ liệu phát thải trở thành tài sản mới của doanh nghiệp