Ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm môi trường đô thị (Bài 4): Điểm tập kết rác giữa khu dân cư: Bao giờ hết cảnh “sống chung với rác”?

Hồng Luyến • 11:32 02/10/2026

Tại Hà Nội, cùng với tốc độ đô thị hóa và lượng rác thải sinh hoạt ngày càng lớn, các điểm tập kết rác trong khu dân cư đang đặt ra nhiều vấn đề về vệ sinh môi trường, mỹ quan và chất lượng sống. Ghi nhận tại một số khu vực ở Hà Nội cho thấy, từ những điểm đổ rác tự phát đến các điểm tập kết có tổ chức, bài toán đặt ra không chỉ là thu gom rác khỏi khu dân cư, mà còn làm thế nào để người dân không phải “sống chung với rác” trên hành trình rác được đưa đến nơi xử lý.

Tại Hà Nội, cùng với tốc độ đô thị hóa và lượng rác thải sinh hoạt ngày càng lớn, các điểm tập kết rác trong khu dân cư đang đặt ra nhiều vấn đề về vệ sinh môi trường, mỹ quan và chất lượng sống. Ghi nhận tại một số khu vực ở Hà Nội cho thấy, từ những điểm đổ rác tự phát đến các điểm tập kết có tổ chức, bài toán đặt ra không chỉ là thu gom rác khỏi khu dân cư, mà còn làm thế nào để người dân không phải “sống chung với rác” trên hành trình rác được đưa đến nơi xử lý.

Hà Nội đang đẩy mạnh phát triển đô thị theo hướng xanh, văn minh, hiện đại, cùng với đó là những nỗ lực cải thiện hạ tầng và chất lượng môi trường sống. Trong công tác quản lý chất thải, thành phố từng bước ứng dụng công nghệ số vào giám sát hoạt động thu gom, vận chuyển, đồng thời rà soát mạng lưới các điểm tập kết, trung chuyển rác.

Tuy nhiên, cùng với tốc độ đô thị hóa và lượng chất thải ngày càng lớn, công tác thu gom, vận chuyển rác vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tại một số khu dân cư, rác thải còn tồn đọng, các điểm đổ rác tự phát xuất hiện bên cạnh những điểm tập kết được tổ chức, ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị và sinh hoạt của người dân. Thực tế này cho thấy, bên cạnh quy mô hệ thống thu gom và xử lý, vị trí tập kết, thời gian thu gom, điều kiện vận hành và sự phù hợp với đời sống dân cư cũng là những vấn đề cần được quan tâm.

Ghi nhận tại một số khu vực trên địa bàn Hà Nội cho thấy, từ điểm đổ rác tự phát đến điểm tập kết có tổ chức, mỗi địa điểm lại bộc lộ những bất cập riêng. Xóa bỏ một điểm rác có thể làm sạch một góc phố, nhưng nếu chưa gắn với phương án thu gom phù hợp, nguy cơ rác tiếp tục xuất hiện ở nơi khác vẫn còn. Bài toán đặt ra không chỉ là đưa rác ra khỏi khu dân cư, mà còn là làm sao để hoạt động thu gom, vận chuyển được tổ chức hài hòa với không gian đô thị và đời sống của người dân.

ĐIỂM TẬP KẾT RÁC GIỮA LÒNG KHU DÂN CƯ

Rác thải sinh hoạt là một phần tất yếu của đời sống đô thị. Mỗi ngày, hàng nghìn tấn rác được phát sinh từ các hộ gia đình, khu nhà trọ, hàng quán và các hoạt động dịch vụ. Để đưa lượng rác này ra khỏi khu dân cư, hệ thống thu gom phải được tổ chức theo những khung giờ và tuyến đường nhất định.

Nhưng trong khoảng thời gian chờ thu gom, rác vẫn cần một nơi để tập kết. Và cũng từ đây, những điểm tập kết rác xuất hiện ngay giữa không gian sinh hoạt của cộng đồng dân cư, có nơi được tổ chức bài bản, có nơi hình thành tự phát. Khi lượng rác vượt quá khả năng tiếp nhận hoặc thời gian lưu chứa kéo dài, điểm tập kết có thể trở thành nguồn gây mùi, ảnh hưởng cảnh quan và chất lượng sống của những người sống xung quanh.

Cuối buổi chiều, khi nhịp sống tại các khu dân cư bắt đầu chuyển sang thời điểm đông đúc, những túi rác sinh hoạt cũng xuất hiện ngày càng nhiều.

Tại ngõ 53 phố Hoa Bằng, phường Cầu Giấy, khu vực giáp mặt phố, gần chợ cóc và có mật độ người qua lại cao, tình trạng người dân mang rác đến đổ vẫn được ghi nhận dù tại đây đã có biển cấm, cảnh báo mức phạt tối thiểu 3 triệu đồng và hệ thống camera AI giám sát.

Anh L.C.C, người sinh sống gần ngõ 53 phố Hoa Bằng, thừa nhận thường xuyên mang rác đến khu vực này do không kịp giờ thu gom. Theo anh, "thời gian công nhân môi trường thu gom rác trùng với giờ đi làm nên nhiều hôm không thể đưa rác ra đúng giờ. Khi được hỏi về biển cấm và cảnh báo xử phạt, anh cho biết thấy nhiều người đã vứt rác trước đó nên cũng làm theo".

“

Câu chuyện ở ngõ 53 Hoa Bằng cho thấy một nghịch lý: biển cấm có thể được dựng lên, camera có thể được lắp đặt, nhưng nếu nhu cầu bỏ rác của người dân không gặp được một phương án thu gom thuận tiện, rác vẫn có thể tìm đến những vị trí “thuận tay” nhất.

Không chỉ có những điểm tự phát, tại ngõ 76 phố Duy Tân, phường Cầu Giấy, một điểm thu gom, tập kết và trung chuyển rác được tổ chức phục vụ hoạt động thu gom trên địa bàn. Khu vực có tường rào, vách ngăn và được bố trí để phục vụ công nhân vệ sinh môi trường.

Vào một số thời điểm, các xe gom rác tập trung thành nhiều hàng dưới lòng đường. Những xe chở lượng rác lớn phải chờ hoặc thực hiện hoạt động tập kết, trung chuyển, trong khi phía đối diện là các quán cà phê, hàng nước và cơ sở kinh doanh. Khi lượng rác tăng cao hoặc xe chuyên dụng đến muộn, nguy cơ phát sinh nước rỉ rác và mùi hôi cũng cần được kiểm soát. Hoạt động tập kết vào giờ cao điểm còn có thể ảnh hưởng đến giao thông và mỹ quan đô thị.

“

Tôi thường xuyên ngồi cà phê đối diện nhưng mới đây mới biết đây là điểm tập kết rác. Trong hai ngày liên tiếp ngồi tại quán, tôi chưa nhận thấy mùi hôi hay ảnh hưởng đáng kể, mùi có thể xuất hiện vào những ngày nắng, song không quá khó chịu; hoạt động của xe rác cũng không gây ảnh hưởng lớn đến giao thông hay sinh hoạt.

Anh Nguyễn Văn Bình, sống tại khu vực Dương Đình Nghệ cho biết:

Anh Bình nhìn nhận thu gom rác là công việc thiết yếu phục vụ cộng đồng và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, nếu biết trước khu vực đối diện là điểm tập kết rác, anh sẽ cân nhắc việc tiếp tục lựa chọn địa điểm này để ngồi cà phê, bởi những yếu tố liên quan đến mỹ quan và môi trường.

Sự khác biệt trong cảm nhận này cho thấy không phải cứ có điểm tập kết rác là đồng nghĩa với ô nhiễm, mà vấn đề nằm ở vị trí, quy mô, thời gian lưu rác, hạ tầng và cách vận hành.

Tại khu nhà ở Xa La, phường Hà Đông, một điểm tập kết rác cũng được ghi nhận giữa khu vực đông dân cư. Tại đây, tình trạng mất mỹ quan và mùi khó chịu cho thấy ngay cả những điểm tập kết có tổ chức cũng cần được vận hành, vệ sinh và kiểm soát phù hợp để hạn chế tác động đến khu dân cư xung quanh.

Qua ghi nhận, có thể thấy các điểm tập kết rác giữa khu dân cư tồn tại dưới những hình thức và điều kiện khác nhau. Nếu tại Hoa Bằng, tình trạng đổ rác tự phát vẫn diễn ra dù đã có biển cấm và camera giám sát, thì ở Duy Tân, điểm tập kết được tổ chức với hạ tầng nhất định nhưng vẫn tiềm ẩn những vấn đề về không gian, giao thông và vệ sinh môi trường. Trong khi đó, tại Xa La, tình trạng mất mỹ quan và mùi khó chịu cho thấy những bất cập có thể xuất hiện ngay cả ở điểm tập kết có tổ chức. Mỗi địa điểm phản ánh một khía cạnh riêng của công tác thu gom rác đô thị. Thực tế này cho thấy, đánh giá một điểm tập kết không chỉ dựa vào việc rác được thu gom đúng nơi hay chưa, mà còn cần nhìn nhận những tác động của hoạt động tập kết đối với không gian và sinh hoạt của cộng đồng dân cư xung quanh.

SỐNG CHUNG VỚI MÙI HÔI,

NƯỚC RỈ VÀ RÁC THẢI

Hoạt động tập kết rác không chỉ liên quan đến công tác thu gom, vận chuyển mà còn tác động trực tiếp đến sinh hoạt của người dân và điều kiện làm việc của công nhân vệ sinh môi trường. Tại những khu vực có điểm tập kết nằm gần nhà ở, hàng quán hoặc tuyến đường đông người qua lại, mùi hôi, rác tồn đọng và sự bất tiện trong đi lại là những vấn đề được người dân quan tâm.

“

“Những hôm rác tập trung nhiều, nhất là khi trời nắng, nước từ các túi rác rỉ ra đường, đọng thành vũng đen trên bề mặt, có mùi rất hôi và khó chịu.”

Em Đỗ Thùy Dương, sinh sống tại phố Hoa Bằng, chia sẻ:

“

“Khi trời mưa, nước từ đường và khu vực tập kết rác chảy xuống các miệng cống. Nếu rác và nước bẩn cùng chảy vào hệ thống thoát nước thì tôi nghĩ cũng sẽ ảnh hưởng đến cả nguồn nước tôi đang sử dụng hằng ngày.”

Bạn Ngọc Ánh, làm việc đối diện điểm tập kết rác tự phát, cho rằng:

Không chỉ người dân sống xung quanh, công nhân vệ sinh môi trường cũng là những người trực tiếp tiếp xúc với rác thải trong quá trình làm việc. Ông Nguyễn Tiến Khởi, công nhân vệ sinh môi trường, cho biết mỗi ngày ông thu gom khoảng 5 xe rác trên tuyến từ ngõ 130 đường Xuân Thủy, sau đó đưa về điểm tập kết tại ngõ 76 phố Duy Tân. Công việc trở nên vất vả hơn vào những ngày mưa, khi rác ngấm nước, nặng hơn và phát sinh mùi, gây khó khăn cho quá trình thu gom.

Theo ông Khởi, việc người dân bỏ rác đúng giờ, đúng nơi quy định sẽ giúp công nhân thuận lợi hơn trong quá trình thu gom, giữ gìn vệ sinh khu vực. Tuy nhiên, bên cạnh ý thức của người dân, điều kiện hạ tầng tại điểm tập kết cũng ảnh hưởng trực tiếp đến công việc, bởi một số đoạn đường dẫn vào khu vực tập kết còn gồ ghề, lồi lõm, khiến việc đẩy xe rác vào bên trong gặp khó khăn.

Điểm tập kết đã được bố trí tường rào và vách ngăn, song việc hạn chế mùi hôi, vi khuẩn và côn trùng còn phụ thuộc vào quá trình vận hành, vệ sinh cũng như cách thức người dân thải bỏ rác. Theo ông Khởi, việc buộc kín túi rác trước khi đưa ra điểm tập kết cũng là một yếu tố góp phần hạn chế mùi và bảo đảm vệ sinh.

Từ những ghi nhận này, có thể thấy tác động của điểm tập kết rác không chỉ nằm ở lượng rác hiện diện hay mùi phát sinh, mà còn gắn với điều kiện hạ tầng, quy trình thu gom và sinh hoạt của cộng đồng xung quanh. Người dân cần có địa điểm và thời gian bỏ rác phù hợp; công nhân cần điều kiện làm việc bảo đảm; còn điểm tập kết cần đáp ứng yêu cầu về vệ sinh và vận hành. Khi một trong những yếu tố này chưa đáp ứng, những bất tiện và áp lực từ rác thải có thể ảnh hưởng đồng thời đến cả người dân lẫn lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ thu gom.

VÌ SAO RÁC VẪN PHẢI TẬP KẾT GIỮA KHU DÂN CƯ?

Một túi rác được đưa ra khỏi căn hộ không có nghĩa là hành trình của nó đã kết thúc. Từ nơi phát sinh, rác cần được thu gom, đưa đến điểm tập kết, trung chuyển rồi vận chuyển đến cơ sở xử lý. Mỗi công đoạn đều có vai trò nhất định trong hệ thống quản lý chất thải đô thị. Khi lịch trình, địa điểm hoặc năng lực thu gom chưa phù hợp, rác có thể tồn đọng ngay tại khu dân cư, thậm chí phát sinh những điểm đổ rác tự phát.

Với rác thải sinh hoạt, ông Võ Xuân Tiu cho rằng, một trong những vấn đề đáng chú ý là sự không trùng khớp giữa thời gian sinh hoạt của người dân và lịch thu gom. Những hộ gia đình thường xuyên có người ở nhà có thể chủ động nghe tiếng kẻng và đưa rác ra đúng giờ. Tuy nhiên, với người lao động, người trẻ, người thuê trọ hoặc những người đi làm, đi học về muộn, việc bỏ rác đúng thời gian quy định có thể gặp khó khăn. Khi trở về nhà, xe thu gom đã đi qua, trong khi rác vẫn cần được đưa đi. Nếu không có địa điểm tiếp nhận phù hợp, một số người có thể tìm đến những vị trí khác để bỏ rác, làm phát sinh nguy cơ hình thành các điểm đổ rác tự phát.

Theo ông Tiu, lực lượng vệ sinh môi trường phải phục vụ nhiều tuyến nên không thể có mặt tại tất cả các địa điểm cùng một thời điểm. Có nơi công nhân thu gom từ sớm, trong khi nơi khác phải đến muộn hơn. Khi người dân không kịp đưa rác ra đúng giờ, một số người có thể lựa chọn những vị trí không đúng quy định để bỏ rác.

Đây là điểm quan trọng cần nhìn nhận khi đánh giá các điểm rác tự phát.

Ông Tiu cho biết có những nơi ban đầu chỉ xuất hiện một vài túi rác, nhưng sau một thời gian lượng rác tăng lên vì người đi đường thấy đã có rác thì tiếp tục đổ theo.

Đó cũng là lý do xóa một điểm rác không đồng nghĩa với việc rác biến mất. Đây là vòng lặp mà chỉ biện pháp dọn rác tại hiện trường khó có thể giải quyết triệt để.

Trên thực tế, quy mô công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại Hà Nội cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý. Từ mạng lưới các điểm tập kết, trung chuyển được cập nhật trên bản đồ số đến khối lượng rác phát sinh và phương thức xử lý tại các khu tập trung, những số liệu do Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội công bố phản ánh phần nào thực trạng và những thách thức đặt ra trong quá trình quản lý rác thải đô thị.

Từ những con số đó có thể thấy, phía sau một túi rác nằm bên đường là cả một hệ thống lớn. Nếu một mắt xích gặp vấn đề, áp lực có thể dồn ngược trở lại khu dân cư.

BAO GIỜ HẾT CẢNH

“SỐNG CHUNG VỚI RÁC”?

Giải quyết các điểm rác giữa khu dân cư không thể chỉ bắt đầu bằng một tấm biển “CẤM ĐỔ RÁC”. Cũng không thể kết thúc bằng việc dọn sạch một đống rác. Điều cần hướng tới là một chuỗi quản lý chất thải đồng bộ, trong đó người dân biết rõ bỏ rác ở đâu, vào thời gian nào; đơn vị thu gom có đủ năng lực và phương tiện; điểm tập kết đáp ứng điều kiện vệ sinh; và rác được đưa nhanh chóng đến nơi xử lý. Từ “điểm rác” đến “điểm thu gom có kiểm soát”

Camera có thể phát hiện,

nhưng không thể thay thế hệ thống thu gom

Tại khu vực Hoa Bằng, tổ dân phố đã lắp đặt khoảng 50 camera tại những vị trí có nguy cơ phát sinh điểm đổ rác; một số “điểm đen” còn được trang bị camera AI nhằm tăng cường giám sát. Việc ứng dụng công nghệ giúp hỗ trợ phát hiện hành vi đổ rác không đúng quy định, tạo thêm cơ sở cho công tác nhắc nhở và xử lý vi phạm.

Tuy nhiên, camera chỉ có thể kiểm soát hành vi, chứ không giải quyết được những nguyên nhân khiến rác tiếp tục xuất hiện. Khi lượng rác sinh hoạt vẫn phát sinh hằng ngày, lịch thu gom chưa phù hợp với thời gian sinh hoạt hoặc người dân không có địa điểm bỏ rác thuận tiện, nguy cơ hình thành điểm đổ rác tự phát vẫn còn. Ngay cả khi một điểm rác được phát hiện và dọn dẹp, tình trạng này cũng có thể tái diễn nếu những bất cập trong thu gom chưa được tháo gỡ. Vì vậy, hiệu quả của công nghệ giám sát cần được nhìn nhận trong mối liên hệ với các khâu khác của hệ thống quản lý, từ tuyên truyền, bố trí địa điểm và thời gian thu gom phù hợp đến xử lý vi phạm và bảo đảm hạ tầng tiếp nhận rác.

Phân loại rác tại nguồn:

bắt đầu từ từng hộ gia đình

Một hướng khác là giảm áp lực cho hệ thống bằng cách phân loại rác ngay từ nơi phát sinh. Khi rác được phân loại phù hợp, các dòng chất thải có thể được thu gom và xử lý theo phương thức riêng, đồng thời giảm lượng rác hỗn hợp phải tập kết và vận chuyển.

Tài liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cũng cho thấy thành phố đang cập nhật bản đồ số các điểm tập kết, trung chuyển, chia sẻ dữ liệu GPS của phương tiện vận chuyển và tiếp tục rà soát hệ thống thu gom. Theo tài liệu, 115 địa phương đã chia sẻ dữ liệu GPS của phương tiện vận chuyển rác về cơ quan quản lý.

Những bước này mở ra hướng quản lý dựa nhiều hơn vào dữ liệu: biết xe đang ở đâu, điểm tập kết nào đang hoạt động, tuyến nào cần điều chỉnh và khu vực nào thường xuyên phát sinh vấn đề.

Không chỉ là câu chuyện “ý thức”

Những góc nhìn từ người dân, tổ dân phố và lực lượng trực tiếp thu gom cho thấy, tình trạng rác tồn đọng không đơn thuần xuất phát từ ý thức của một bộ phận người dân, mà còn liên quan đến sự phù hợp giữa lịch sinh hoạt, thời gian thu gom và điều kiện tổ chức dịch vụ. Người dân có trách nhiệm bỏ rác đúng nơi, đúng thời gian; đơn vị thu gom phải tổ chức hoạt động theo lịch trình và năng lực phục vụ; trong khi các điểm tập kết cần đáp ứng yêu cầu về vị trí, hạ tầng và vệ sinh môi trường. Cùng với đó, chính quyền địa phương giữ vai trò tổ chức, giám sát và xử lý các hành vi vi phạm.

Khi các mắt xích này chưa được kết nối đồng bộ, những bất cập ở khâu này có thể tạo áp lực lên khâu khác, khiến rác tiếp tục tồn đọng hoặc phát sinh điểm đổ rác tự phát. Bởi vậy, bên cạnh việc nâng cao ý thức và xử lý hành vi vi phạm, thực tế cũng đặt ra vấn đề về tổ chức thu gom sao cho phù hợp với điều kiện sinh hoạt của người dân và năng lực phục vụ tại từng khu vực.

Bao giờ người dân không còn phải

“sống chung với rác”?

Rác thải là một phần tất yếu của đời sống đô thị. Thành phố càng đông dân, lượng chất thải phát sinh càng lớn. Vì vậy, điểm tập kết vẫn là một mắt xích cần thiết trong hệ thống thu gom. Vấn đề không chỉ là xóa bỏ các điểm tập kết, mà là tổ chức chúng phù hợp với không gian đô thị, bảo đảm vệ sinh môi trường và hạn chế ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Tại Hà Nội, điều này càng có ý nghĩa khi các điểm tập kết nằm xen kẽ trong khu dân cư, nơi không gian hạn chế và hoạt động sinh hoạt diễn ra liên tục. Một điểm tập kết cần có vị trí phù hợp, điều kiện vệ sinh bảo đảm; lịch thu gom cần đáp ứng nhu cầu thực tế; phương tiện vận chuyển cần hạn chế phát tán rác, mùi và nước rỉ. Cùng với đó, công tác quản lý cần kịp thời nhận diện những điểm quá tải, tồn đọng hoặc thường xuyên phát sinh rác tự phát.

“

Bởi vậy, câu hỏi không chỉ là “Rác sẽ được đưa đi đâu?”, mà còn là “Làm thế nào để rác không dừng lại quá lâu giữa lòng khu dân cư trên hành trình đến nơi xử lý?”. Khi các khâu từ nơi phát sinh, thu gom, tập kết đến vận chuyển và xử lý được tổ chức đồng bộ, áp lực rác thải đối với người dân mới có thể từng bước được giảm thiểu. Đây cũng là một khía cạnh phản ánh hiệu quả quản lý môi trường và chất lượng sống của đô thị.

Ô nhiễm môi trường đô thị (Bài 3): Nước thải đô thị đang đi đâu?