WMO cảnh báo trữ lượng nước ngọt toàn cầu tiếp tục suy giảm

Theo Báo cáo Hiện trạng các nguồn nước toàn cầu năm 2025 được WMO công bố ngày 17/9, các dòng sông trên thế giới đã trải qua một trong những năm khô hạn nhất trong hơn 3 thập kỷ qua. Chu trình nước ngày càng trở nên thất thường, khó dự đoán, khi nhiều khu vực liên tục chuyển từ tình trạng thiếu nước sang dư thừa nước và ngược lại.

Đáng chú ý, trong 7 năm liên tiếp, tỷ lệ các lưu vực sông có điều kiện thủy văn được WMO đánh giá ở mức “bình thường” chỉ dao động trong khoảng 34-38%. Con số này thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 46% của giai đoạn 1991-2020.

Trữ lượng nước trên đất liền đang bị “rút dần”

WMO cho biết tổng lượng nước được lưu trữ trên đất liền, bao gồm nước ngầm, hồ, sông, độ ẩm đất, thảm thực vật, băng và tuyết, đã có xu hướng suy giảm kể từ giữa những năm 2010.

Tổng Thư ký WMO Celeste Saulo ví trữ lượng nước của Trái Đất như một “tài khoản tiết kiệm”, có vai trò hấp thụ tác động của những mùa khô và góp phần ngăn ngừa các cuộc khủng hoảng nước.

Tuy nhiên, theo bà Celeste Saulo, “tài khoản tiết kiệm” này đang ngày càng cạn kiệt.

Sự suy giảm nguồn nước được ghi nhận trong bối cảnh chu trình thủy văn toàn cầu có nhiều biến động bất thường. Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng cung cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất mà còn tác động trực tiếp đến nông nghiệp, năng lượng, hệ sinh thái và phát triển kinh tế - xã hội.

Sông băng tiếp tục mất khối lượng nghiêm trọng

Một trong những dấu hiệu rõ nét nhất của sự thay đổi nguồn nước toàn cầu là tốc độ tan băng ngày càng nhanh.

Theo WMO, năm 2025 là năm thứ tư liên tiếp các sông băng trên toàn cầu ghi nhận tình trạng mất khối lượng trên diện rộng. Trong giai đoạn 2023-2025, các sông băng đều mất khối lượng qua từng năm, với tổng lượng băng tan tích lũy tương đương khoảng 1.400 tỷ tấn nước.

Lượng nước này gần tương đương một phần ba lượng nước ngọt được khai thác trên toàn cầu trong một năm.

Giám đốc phụ trách Thủy văn và Băng quyển của WMO Wayne Jenkinson cho biết cả 19 khu vực sông băng được tổ chức theo dõi đều ghi nhận mất băng trong năm 2025.

Trung Á, Iceland, khu vực Bắc Cực của Nga cùng miền Tây Canada và Mỹ nằm trong số những khu vực chịu ảnh hưởng nghiêm trọng. WMO đánh giá năm 2025 là một trong ba năm có mức độ mất băng nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận.

Lũ lụt trước mắt, thiếu nước về lâu dài

WMO cảnh báo sự tan chảy nhanh của các sông băng có thể làm gia tăng nguy cơ lũ lụt trong ngắn hạn. Tuy nhiên, khi khối lượng băng tiếp tục suy giảm, nguồn cung nước cho các cộng đồng ở hạ lưu có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng trong dài hạn.

Các sông băng đóng vai trò như những “kho dự trữ nước tự nhiên”, bổ sung nguồn nước cho sông suối trong những thời kỳ khô hạn. Khi khối lượng băng suy giảm, khả năng điều tiết nguồn nước tự nhiên này cũng bị thu hẹp.

Trong 5 năm qua, các cơ quan khí tượng và thủy văn quốc gia trên thế giới liên tục ghi nhận những trận lũ lụt và hạn hán nghiêm trọng, thậm chí ở một số khu vực, thời gian giữa các đợt thiên tai không đủ để hệ thống tự nhiên phục hồi.

Thực tế này cho thấy thách thức về nguồn nước hiện nay không chỉ nằm ở tình trạng thiếu nước mà còn ở sự biến động ngày càng khó dự đoán của chu trình nước.

Theo WMO, quản lý nguồn nước ngày càng trở thành vấn đề có tính liên kết giữa các quốc gia và khu vực.

Một lưu vực sông có thể trải dài qua nhiều quốc gia, khiến điều kiện nguồn nước ở một nước phụ thuộc đáng kể vào những diễn biến xảy ra tại khu vực thượng nguồn. Tương tự, sự tan chảy của một sông băng có thể làm thay đổi nguồn cung nước của các cộng đồng ở cách đó hàng trăm km về phía hạ lưu.

Tổng Thư ký WMO Celeste Saulo nhấn mạnh các vấn đề về nguồn nước thường có tác động xuyên biên giới. Do đó, việc quản lý và ứng phó với các biến động thủy văn không thể chỉ được thực hiện trong phạm vi từng quốc gia.

WMO kêu gọi các quốc gia tăng cường chia sẻ dữ liệu khí tượng, thủy văn và nguồn nước; thống nhất các tiêu chuẩn theo dõi, đánh giá; đồng thời xây dựng và kết nối các hệ thống cảnh báo sớm xuyên biên giới.

Theo WMO, việc nâng cao khả năng quan trắc, chia sẻ dữ liệu và cảnh báo sớm sẽ là những yếu tố quan trọng giúp các quốc gia chủ động hơn trước những biến động ngày càng khó lường của nguồn nước, giảm thiểu thiệt hại do lũ lụt, hạn hán và bảo đảm an ninh nguồn nước trong dài hạn.

Thế giới mất 324.000 tỷ lít nước ngọt mỗi năm, nhiều hồ nước đang biến mất