Đặt bảo vệ người dân là ưu tiên cao nhất trong công tác phòng, chống thiên tai

Tham dự buổi làm việc có các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng: Trịnh Văn Quyết, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; Nguyễn Thanh Nghị, Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương cùng các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng, lãnh đạo nhiều ban, bộ, ngành và cơ quan Trung ương.

Sau khi nghe các báo cáo và ý kiến tại cuộc họp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh cần xác định công tác phòng, chống bão lũ, thiên tai cực đoan và thích ứng với biến đổi khí hậu là nhiệm vụ trọng yếu trong quản trị quốc gia, quản trị phát triển cũng như bảo vệ nhân dân trong bối cảnh mới.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, khi cả nước đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, phòng, chống thiên tai không còn là nhiệm vụ riêng lẻ mà phải được xem là yếu tố bảo đảm cho phát triển nhanh, ổn định và bền vững.

Do đó, cần chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động quản trị rủi ro; triển khai công tác chỉ đạo thường xuyên, phòng ngừa từ sớm, từ xa trên cơ sở dữ liệu, khoa học - công nghệ, pháp luật và kỷ luật quy hoạch. Đồng thời tuyệt đối không được chủ quan trước bất kỳ kịch bản nào, phải chuẩn bị cho những tình huống xấu hơn, diễn biến nhanh hơn, phạm vi rộng hơn và phức tạp hơn để tránh bị động, bất ngờ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng lưu ý thiên tai đang có xu hướng diễn biến cực đoan và khó lường. Hiện tượng El Nino đã hình thành, nhiều khả năng kéo dài trong nửa cuối năm 2026 và sang đầu năm 2027, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng gay gắt, thiếu nước, hạn hán, xâm nhập mặn, cháy rừng, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất, sinh kế và đời sống người dân.

Bên cạnh đó, mặc dù số lượng bão trên Biển Đông có thể thấp hơn trung bình nhiều năm nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện các cơn bão mạnh với hướng di chuyển phức tạp. Nhiều khu vực cũng có khả năng xảy ra mưa lớn cục bộ, lũ quét, sạt lở đất, ngập úng đô thị và các sự cố liên quan đến hồ đập, đê điều.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, phạm vi quản lý của cấp xã được mở rộng, khối lượng công việc lớn hơn trong khi nhiều nơi vẫn thiếu cán bộ chuyên môn, thiếu trang thiết bị và lực lượng. Tại nhiều vùng nông thôn, lao động trẻ đi làm ăn xa, ở lại chủ yếu là người cao tuổi, phụ nữ và trẻ em.

Vì vậy, nếu tiếp tục áp dụng phương châm "bốn tại chỗ" theo cách cũ, giao toàn bộ trách nhiệm cho cơ sở mà không có cơ chế hỗ trợ về lực lượng, phương tiện và chi viện thì sẽ rất khó đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Quán triệt quan điểm chỉ đạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, bảo vệ tính mạng nhân dân là mệnh lệnh cao nhất. Mọi phương án, quyết định chỉ huy, nguồn lực huy động hướng trước hết vào việc bảo vệ người dân.

Cùng với đó, công tác phòng ngừa phải được triển khai từ sớm, bắt đầu từ quy hoạch, đầu tư, tiêu chuẩn xây dựng, bảo vệ rừng, hành lang thoát lũ, bảo đảm an toàn hồ đập, bố trí dân cư, quản lý sông suối, kiểm soát khai thác cát, khai thác nước ngầm, hệ thống thoát nước đô thị, cảnh báo sớm, dữ liệu số và nâng cao kỹ năng ứng phó của cộng đồng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh công tác phòng, chống thiên tai phải gắn trực tiếp với mục tiêu tăng trưởng và phát triển bền vững; đồng thời tổ chức lại năng lực của cơ sở phù hợp với điều kiện thực tế, trong đó đề cao kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm của người đứng đầu.

Về nhiệm vụ trọng tâm từ nay đến hết năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu rà soát, cập nhật các kịch bản ứng phó với El Nino, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn và cháy rừng, đồng thời không được xem nhẹ nguy cơ bão mạnh, mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất, ngập úng đô thị cũng như các sự cố hồ đập, đê điều.

Các kịch bản phải được xây dựng sát với từng vùng, từng địa bàn, từng lưu vực, từng nhóm công trình và khu dân cư có nguy cơ cao; không sử dụng phương án cũ cho tình hình mới, không sao chép giữa các địa phương và không để xảy ra tình trạng văn bản đầy đủ nhưng khi có thiên tai lại không thể triển khai hiệu quả.

Cấp xã phải nắm chắc thông tin từng hộ dân trong khu vực có nguy cơ lũ quét, sạt lở, ngập sâu, vùng hạ du hồ chứa, ven sông, ven biển và các khu vực có nhà tạm, nhà yếu. Danh sách cần được cập nhật thường xuyên, phân công rõ người phụ trách, xác định cụ thể đối tượng ưu tiên sơ tán, địa điểm và phương thức di chuyển.

Song song với đó, cần tập trung kiểm tra các công trình xung yếu và hệ thống hạ tầng thiết yếu để kịp thời có phương án xử lý sự cố, cảnh báo, tổ chức trực gác hoặc hạn chế người dân qua lại khi cần thiết.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng định hướng các địa phương phải tích hợp công tác phòng, chống thiên tai vào kịch bản điều hành tăng trưởng năm 2026. Các khu công nghiệp, khu kinh tế, cảng biển, sân bay cùng các lĩnh vực nông nghiệp, thủy sản, điện, nước, viễn thông và giao thông phải xây dựng phương án duy trì hoạt động và phục hồi nhanh sau thiên tai.

Đồng thời, cần tổ chức lại phương châm "bốn tại chỗ" phù hợp với thực tiễn; rà soát lực lượng tại từng xã, thôn, bản và lập danh sách cụ thể, đồng thời hình thành cơ chế phối hợp giữa các cụm xã, liên xã, liên địa bàn để sẵn sàng chi viện lẫn nhau, kết hợp với lực lượng cơ động của cấp tỉnh, quân đội và công an.

Theo chỉ đạo, không được để bất kỳ xã, thôn, bản nào đơn độc trước lũ quét, sạt lở, bão lớn hoặc ngập sâu. Nguồn lực cần ưu tiên cho công tác phòng ngừa, nhất là xử lý các điểm xung yếu, di dời người dân khỏi vùng nguy hiểm, trang bị phương tiện cho cấp xã, đầu tư hệ thống cảnh báo sớm, bảo đảm nước sạch, y tế và vật tư thiết yếu.

Đối với các bộ, ngành và địa phương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tăng cường kỷ luật trong quy hoạch, xây dựng và quản lý tài nguyên, môi trường; xử lý nghiêm các hành vi phá rừng, lấn chiếm lòng suối, san lấp ao hồ, khai thác cát trái phép, xây dựng trong hành lang thoát lũ, san gạt taluy không bảo đảm an toàn, khai thác nước ngầm quá mức hoặc vận hành công trình thiếu an toàn.

Những nơi buông lỏng quản lý, để vi phạm kéo dài dẫn đến hậu quả nghiêm trọng khi thiên tai xảy ra phải xem xét trách nhiệm của người đứng đầu.

Bên cạnh đó, cần nâng cao chất lượng công tác dự báo, cảnh báo và truyền tin đến người dân; chuyển mạnh từ cảnh báo hiện tượng sang cảnh báo tác động, bảo đảm thông tin đến đúng đối tượng, đúng địa điểm, đúng thời điểm bằng ngôn ngữ dễ hiểu và qua nhiều kênh khác nhau.

Đối với giai đoạn 2026-2030, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu xác định đây là giai đoạn tạo nền tảng để chuyển từ ứng phó thiên tai sang quản trị rủi ro thiên tai. Trước mắt cần hoàn thiện hệ thống pháp luật; khẩn trương xây dựng, phê duyệt và triển khai Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026-2030 gắn với Chiến lược quốc gia phòng, chống thiên tai đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 cùng các quy hoạch liên quan.

Kết luận cuộc làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao Đảng ủy Chính phủ cụ thể hóa các nội dung chỉ đạo thành kế hoạch hành động thực hiện từ nay đến hết năm 2026; phân công rõ cơ quan chủ trì, tiến độ thực hiện, nguồn lực bảo đảm cũng như cơ chế kiểm tra, giám sát.

Các tỉnh, thành phố phải chịu trách nhiệm trực tiếp đối với công tác phòng, chống thiên tai trên địa bàn; kiên quyết không để xảy ra tình trạng chủ quan, bị động hay bất ngờ. Mục tiêu cao nhất là bảo vệ an toàn tính mạng người dân, lấy hiệu quả thực tiễn làm tiêu chí đánh giá và quyết tâm giữ vững thành quả phát triển, ổn định đất nước.

Đà Nẵng chia sẻ mô hình phòng chống thiên tai dựa vào cộng đồng