Đổi mới tư duy thích ứng với biến đổi khí hậu – yêu cầu cấp bách cho phát triển bền vững

Biến đổi khí hậu không còn là nguy cơ trong tương lai mà đã trở thành thách thức hiện hữu, tác động trực tiếp đến tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Trong bối cảnh đất nước hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới, ứng phó với biến đổi khí hậu cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm với yêu cầu triển khai đồng bộ, hiệu quả, thực chất và minh bạch.

Phát biểu kết luận tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 diễn ra ngày 29/7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu đổi mới căn bản tư duy trong công tác ứng phó với biến đổi khí hậu. Theo đó, cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu tập trung khắc phục hậu quả sang chủ động nhận diện nguy cơ, dự báo, phòng ngừa và thích ứng, qua đó nâng cao khả năng chống chịu và bảo vệ vững chắc đất nước trước những tác động ngày càng gia tăng của thiên tai và khí hậu cực đoan.

Hoàn thiện tư duy phát triển trong bối cảnh mới

Chủ trương chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường đã được Đảng, Nhà nước xác định từ sớm và xuyên suốt trong nhiều giai đoạn phát triển. Việc ban hành Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 3/6/2013 về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường là dấu mốc quan trọng, tạo nền tảng cho nhiều chính sách lớn trong lĩnh vực này.

Sau hơn một thập kỷ triển khai, Nghị quyết số 24-NQ/TW đã phát huy hiệu quả và khẳng định tầm nhìn chiến lược. Tuy nhiên, bối cảnh trong nước và quốc tế hiện nay đã có nhiều thay đổi so với thời điểm ban hành nghị quyết. Những yêu cầu về phát triển nhanh nhưng bền vững, các cam kết quốc tế về giảm phát thải, tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe trong thương mại và đầu tư, cùng những tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách tiếp cận trong công tác bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trên cơ sở đó, Trung ương đã ban hành Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới. Kết luận vừa kế thừa những định hướng cốt lõi của Nghị quyết số 24-NQ/TW, vừa bổ sung nhiều quan điểm và giải pháp mang tính đột phá nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Làm rõ những nội dung mới của Kết luận số 75-KL/TW tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh việc bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu cần được nhìn nhận trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước. Đây không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ môi trường mà còn là nền tảng thúc đẩy chuyển đổi xanh, nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng sức cạnh tranh và tạo động lực mới cho nền kinh tế. Đồng thời, công tác này là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp, cộng đồng và mỗi người dân.

Đổi mới quản trị – chìa khóa nâng cao năng lực thích ứng

Theo Kết luận số 75-KL/TW, đổi mới phương thức quản trị được xác định là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả ứng phó với biến đổi khí hậu. Cùng với đó là phát huy vai trò của khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng cường hội nhập quốc tế.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang tư duy kiến tạo phát triển; từ quản lý hành chính truyền thống sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu và đánh giá rủi ro; đồng thời áp dụng cách tiếp cận quản lý tổng hợp, liên ngành và liên vùng. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ trở thành động lực quan trọng vừa thúc đẩy phát triển kinh tế, vừa nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Song song với đó, Việt Nam cần chủ động tham gia, đóng góp và định hình các sáng kiến, cơ chế hợp tác khu vực cũng như toàn cầu nhằm nâng cao vai trò và vị thế quốc gia trong giải quyết các vấn đề về khí hậu.

Kết luận số 75-KL/TW cũng xác định mục tiêu đến năm 2030 là nâng cao năng lực chống chịu trước thiên tai và biến đổi khí hậu, bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản và sinh kế của người dân. Tầm nhìn đến năm 2045 hướng tới xây dựng môi trường sống trong lành, hài hòa với thiên nhiên; hình thành hệ thống quản trị môi trường hiện đại, thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu và nâng cao vị thế của Việt Nam trong các nỗ lực toàn cầu về ứng phó với biến đổi khí hậu.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Kết luận đề ra nhiều nhóm giải pháp trọng tâm như tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng; hoàn thiện hệ thống pháp luật; huy động hiệu quả các nguồn lực; cập nhật kịch bản biến đổi khí hậu; điều chỉnh quy hoạch và đầu tư nâng cấp hạ tầng thích ứng, nhất là hệ thống chống ngập tại đô thị.

Bên cạnh đó, cần nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm; chủ động di dời người dân khỏi các khu vực có nguy cơ lũ quét, sạt lở gắn với bảo đảm sinh kế lâu dài; đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về khí hậu đồng bộ và tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực an ninh khí hậu.

Thích ứng với biến đổi khí hậu là điều kiện để phát triển bền vững

Yêu cầu đổi mới tư duy càng trở nên cấp thiết khi những tác động của biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế. Trong giai đoạn 2026-2027, hiện tượng El Niño được dự báo tiếp tục gây nắng nóng gay gắt, làm suy giảm nguồn nước tại nhiều hồ thủy điện, tạo áp lực lớn đối với an ninh năng lượng.

Cùng với đó, hạn hán và xâm nhập mặn tại khu vực Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long đang đe dọa sinh kế của người dân và có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp tới khoảng 350.000 ha lúa Đông Xuân. Biến đổi khí hậu cũng làm gia tăng thiên tai cực đoan, gây thiếu hụt nguồn nước, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và khiến chi phí sản xuất, kinh doanh tăng cao.

Thực tiễn cho thấy nếu không có các giải pháp thích ứng hiệu quả, biến đổi khí hậu sẽ trở thành một trong những yếu tố làm suy giảm tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế.

Định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2026-2030 được xác định trong Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển kinh tế gắn với chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan về công tác phòng, chống bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu từ nay đến hết năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục khẳng định, trong điều kiện cả nước hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, công tác phòng, chống thiên tai không còn là nhiệm vụ riêng của ngành chức năng mà phải được tích hợp vào toàn bộ quá trình điều hành phát triển kinh tế - xã hội, từ đầu tư công, sản xuất, kinh doanh đến thu hút đầu tư, bảo đảm an sinh và ổn định đời sống nhân dân.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, cần chuyển mạnh từ tư duy ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động; từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; từ cách làm theo mùa vụ sang chuẩn bị thường xuyên; đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ, dữ liệu số, hoàn thiện pháp luật, siết chặt kỷ luật quy hoạch và đề cao trách nhiệm của người đứng đầu.

Cùng với đó, các giải pháp phòng ngừa cần được triển khai ngay từ khâu quy hoạch, đầu tư, tiêu chuẩn xây dựng, bảo vệ rừng, bảo đảm hành lang thoát lũ, an toàn hồ đập, bố trí dân cư, quản lý sông suối, kiểm soát khai thác cát và nước ngầm, nâng cấp hệ thống thoát nước đô thị, xây dựng cơ sở dữ liệu, cảnh báo sớm và nâng cao kỹ năng ứng phó của cộng đồng. Việc phòng, chống thiên tai phải gắn chặt với mục tiêu tăng trưởng và phát triển bền vững, trong đó cơ sở là nền tảng nhưng cần được tổ chức lại để đáp ứng yêu cầu thực tiễn; đồng thời đề cao kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm của người đứng đầu ở mọi cấp.

Ứng phó với biến đổi khí hậu không chỉ nhằm bảo vệ tài nguyên và môi trường mà còn là động lực thúc đẩy tăng trưởng xanh, bảo đảm an ninh phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn. Với những định hướng mới, tư duy đổi mới và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, Việt Nam đang hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, thịnh vượng và thích ứng hiệu quả trước những thách thức ngày càng lớn của biến đổi khí hậu.

Kết luận số 75-KL/TW về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới