Giá năng lượng tăng cao gây sức ép lớn lên sản xuất và xuất khẩu ngành nông nghiệp

Giá năng lượng leo thang kéo chi phí sản xuất nông nghiệp đi lên

Những biến động địa chính trị phức tạp cùng xung đột leo thang tại khu vực Trung Đông đang gây ra cú sốc năng lượng trên phạm vi toàn cầu, qua đó tác động trực tiếp đến kinh tế Việt Nam. Thị trường xăng dầu trong nước ghi nhận những diễn biến chưa từng có khi chỉ trong vài ngày đầu tháng, giá bán lẻ được điều chỉnh tới năm lần. Giá xăng RON 95 đã vượt ngưỡng 27.000 đồng/lít, còn dầu diesel cũng chạm mức cao nhất kể từ năm 2022.

Tại cuộc họp đánh giá ảnh hưởng của xung đột Trung Đông tới sản xuất nông nghiệp và xây dựng kịch bản tăng trưởng năm 2026, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhận định, xuất khẩu nông sản sang khu vực này chiếm tỷ trọng nhỏ nên tác động trực tiếp không lớn.

Tuy vậy, các yếu tố liên quan đến nhập khẩu như nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, vật tư sản xuất và các tuyến vận tải đi qua Trung Đông cần được xem xét kỹ lưỡng. Nếu giá dầu và chi phí vận tải quốc tế tiếp tục biến động mạnh, chi phí sản xuất trong nước sẽ tăng, ảnh hưởng đến hiệu quả của nhiều ngành hàng.

Bộ trưởng Trần Đức Thắng cũng cho rằng, dù tác động trực tiếp chưa rõ nét, nhưng các yếu tố gián tiếp như biến động nguồn cung xăng dầu, chi phí logistics và vận tải quốc tế có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động sản xuất và thương mại nông sản.

Trước tình hình này, ngoài các giải pháp trước mắt, Bộ trưởng nhấn mạnh cần xây dựng các chính sách dài hạn nhằm bảo đảm phát triển bền vững. Trong đó, việc thúc đẩy mô hình sản xuất hiệu quả, phát triển kinh tế tuần hoàn và mở rộng các chương trình sản xuất quy mô lớn là những hướng đi quan trọng.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, biến động giá dầu thế giới đang kéo chi phí đầu vào của sản xuất nông nghiệp tăng lên. Giá năng lượng, vận tải và vật tư đều có xu hướng leo thang. Giá phân bón urê hiện dao động khoảng 540–545 USD/tấn, mức cao nhất kể từ năm 2025. Ước tính sơ bộ cho thấy chi phí sản xuất nông nghiệp có thể tăng thêm 3–5% do tác động của giá đầu vào.

Không chỉ vậy, chi phí logistics cũng gia tăng đáng kể khi cước vận tải biển có thể tăng 25–35%, thời gian vận chuyển kéo dài thêm từ 7 đến 14 ngày do phải điều chỉnh tuyến tránh khu vực xung đột. Điều này làm suy giảm sức cạnh tranh của nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực như gỗ, thủy sản và nông sản chế biến.

Doanh nghiệp nông nghiệp đối diện nhiều áp lực

Cú sốc giá nhiên liệu đã tạo hiệu ứng dây chuyền, đẩy nhiều doanh nghiệp nông nghiệp vào tình trạng khó khăn khi chi phí đầu vào và vận chuyển đồng loạt tăng mạnh.

Trong lĩnh vực vật tư nông nghiệp, nơi phụ thuộc lớn vào năng lượng, ông Vũ Đình Tuấn, đại diện Công ty Cổ phần Phân bón Dầu khí Cà Mau cho biết mỗi khi giá dầu tăng thêm 10 USD, chi phí của doanh nghiệp tăng khoảng 525 tỷ đồng. Cùng với đó, chi phí logistics quốc tế tăng 20–30% và trong nước tăng 15–20% khiến lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể.

Tương tự, ông Vũ Khánh Thiện, đại diện Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí cho biết giá phân bón trong nước đã tăng khoảng 20%. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải tiết giảm biên lợi nhuận để tránh đẩy gánh nặng sang người nông dân.

Ngành chăn nuôi cũng chịu tác động khi chi phí thức ăn tăng theo giá vận chuyển, trong khi giá bán sản phẩm lại giảm từ 1.000–2.000 đồng/kg, khiến hiệu quả sản xuất suy giảm.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, giá nhiên liệu tăng cao đang gây nhiều khó khăn ngay trong vụ thu hoạch lúa đông xuân. Theo ông Nguyễn Văn Nghiễm, Tổng thư ký Hiệp hội Lương thực Việt Nam, một số địa phương như Kiên Giang xuất hiện tình trạng thiếu hụt cục bộ dầu diesel cho máy gặt và phương tiện vận chuyển. Chi phí vận tải đường thủy tăng làm giá thành lúa tăng thêm khoảng 30 đồng/kg.

Đáng chú ý, việc thiếu phương tiện và nhiên liệu khiến lúa sau thu hoạch không được vận chuyển kịp thời đến cơ sở sấy, làm giảm chất lượng. Giá lúa nguyên liệu vì thế giảm 8–10%, còn khoảng 5.600–5.800 đồng/kg. Trong khi đó, cước vận chuyển gạo sang Trung Đông tăng gấp 3–4 lần, gây khó khăn lớn cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Ngành thủy sản và hệ thống bán lẻ cũng chịu ảnh hưởng khi thời gian giao hàng sang Mỹ và châu Âu kéo dài thêm 10–14 ngày do tàu phải thay đổi lộ trình. Cước vận tải tăng từ 2.000 đến 4.000 USD mỗi container buộc nhiều doanh nghiệp phải thu hẹp quy mô và chuyển sang hợp đồng ngắn hạn để hạn chế rủi ro.

Về giải pháp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tập trung vào hai nhóm chính. Trong ngắn hạn, thiết lập cơ chế phản ứng nhanh, tăng cường kết nối giữa hiệp hội ngành hàng và hệ thống phân phối, đồng thời kêu gọi doanh nghiệp chia sẻ lợi nhuận, tránh tăng giá bất hợp lý nhằm bảo vệ người sản xuất.

Về dài hạn, ngành nông nghiệp cần triển khai các chính sách nền tảng như bảo đảm lợi nhuận tối thiểu cho nông dân, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, giảm phụ thuộc vào vật tư nhập khẩu và mở rộng các mô hình sản xuất quy mô lớn như đề án phát triển một triệu hecta lúa chất lượng cao.

Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh khó khăn, đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp tái cơ cấu và chuyển đổi theo hướng xanh, giảm phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, đồng thời phát triển chuỗi cung ứng theo mô hình tuần hoàn.

Từ thực tế biến động giá dầu, có thể thấy yêu cầu giảm phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch và vật tư nhập khẩu đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất năng lượng tái tạo và phân bón hữu cơ cần được thúc đẩy như một giải pháp mang tính chiến lược.

Năm 2026, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 73–74 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng khoảng 3,5%. Việc chủ động xây dựng kịch bản ứng phó và triển khai đồng bộ các giải pháp sẽ góp phần giảm thiểu tác động từ biến động bên ngoài, qua đó duy trì vai trò trụ đỡ của nền kinh tế.

Thủ tướng Phạm Minh Chính đề nghị Nhật Bản hỗ trợ Việt Nam đảm bảo an ninh năng lượng