Quy hoạch lâm nghiệp mới hướng tới bảo tồn đa dạng sinh học, ứng phó biến đổi khí hậu

Hơn 15,5 triệu ha đất lâm nghiệp trong quy hoạch điều chỉnh

Ngày 12/11, tại Hà Nội, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức hội nghị công bố, triển khai điều chỉnh Quy hoạch lâm nghiệp thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Việc điều chỉnh được thực hiện theo Quyết định số 2018/QĐ-TTg ngày 21/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

Theo Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm Trần Đức Hùng, việc cập nhật quy hoạch nhằm đáp ứng những chủ trương, định hướng phát triển và quy định pháp luật mới, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với hệ thống quy hoạch có liên quan. Đây cũng là cơ sở để hoàn thiện các chỉ tiêu, giải pháp phát triển ngành lâm nghiệp phù hợp với yêu cầu trong giai đoạn tiếp theo.

Theo phương án điều chỉnh, tổng diện tích đất lâm nghiệp được quy hoạch là 15,55 triệu ha, giảm khoảng 298.000 ha so với quy hoạch lâm nghiệp quốc gia đã được phê duyệt tại Quyết định số 895/QĐ-TTg. Trong cơ cấu này, đất rừng đặc dụng khoảng 2,485 triệu ha, tăng 29.850 ha; đất rừng phòng hộ khoảng 5,085 triệu ha, giảm 145.000 ha; đất rừng sản xuất khoảng 7,981 triệu ha, giảm 182.800 ha.

Một trong những yêu cầu trọng tâm được đặt ra là khắc phục tình trạng diện tích rừng và đất lâm nghiệp chưa được giao cho các chủ thể quản lý, sử dụng cụ thể. Hiện nay, diện tích rừng do UBND cấp xã trực tiếp quản lý nhưng chưa giao cho tổ chức, cá nhân hoặc cộng đồng sử dụng vẫn còn hơn 3 triệu ha.

Theo định hướng đến năm 2030, các địa phương phải hoàn thành việc giao rừng gắn với giao đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp cho tổ chức, cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng dân cư theo quy định. Việc xác định rõ trách nhiệm, chủ thể quản lý được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng, hạn chế những bất cập trong quản lý đất lâm nghiệp, đồng thời tạo điều kiện để người dân và doanh nghiệp chủ động đầu tư, phát triển kinh tế rừng.

Phát huy giá trị đa dụng, không chỉ dựa vào khai thác gỗ

Điểm đáng chú ý trong lần điều chỉnh quy hoạch này là định hướng phát triển lâm nghiệp theo hướng đa giá trị, gắn hoạt động sản xuất với bảo vệ hệ sinh thái và các mục tiêu môi trường. Rừng không chỉ được nhìn nhận qua giá trị khai thác lâm sản mà còn là nguồn lực quan trọng cung cấp dịch vụ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, hấp thụ carbon và phát triển du lịch sinh thái.

Theo đó, các nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng, du lịch sinh thái, phát triển dược liệu dưới tán rừng và thị trường tín chỉ carbon được xác định là những hướng đi cần tiếp tục khai thác. Việc đa dạng hóa các hoạt động kinh tế dưới tán rừng vừa mở rộng nguồn lực đầu tư cho công tác bảo vệ, phát triển rừng, vừa tạo thêm sinh kế, cải thiện thu nhập cho người dân sống gần rừng.

Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu cân bằng giữa khai thác tiềm năng kinh tế và bảo vệ các chức năng sinh thái. Những hoạt động phát triển du lịch, sản xuất dược liệu hay khai thác dịch vụ từ rừng cần được triển khai phù hợp với đặc điểm từng loại rừng, bảo đảm không làm suy giảm tài nguyên và ảnh hưởng đến đa dạng sinh học.

Cùng với phát huy giá trị kinh tế, quy hoạch nhấn mạnh việc gắn phát triển lâm nghiệp với tăng trưởng xanh, chuyển đổi số và thực hiện các cam kết quốc tế. Đây là cơ sở để ngành lâm nghiệp từng bước nâng cao năng lực quản lý tài nguyên, tăng hiệu quả giám sát hiện trạng rừng và chủ động hơn trong công tác phòng cháy, chữa cháy rừng.

Trong lĩnh vực công nghệ, ngành lâm nghiệp sẽ đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, liên thông; ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống thông tin địa lý (GIS) và công nghệ viễn thám vào quản lý, theo dõi tài nguyên rừng. Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cũng được chú trọng thông qua nghiên cứu giống cây lâm nghiệp chất lượng cao, ứng dụng công nghệ sinh học, phát triển chế biến sâu lâm sản và bảo tồn đa dạng sinh học.

Địa phương cần cụ thể hóa trách nhiệm và nguồn lực bảo vệ rừng

Tại hội nghị, các đại biểu đánh giá định hướng phát triển lâm nghiệp đa giá trị phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Bên cạnh sản xuất, kinh doanh gỗ, những lĩnh vực như du lịch sinh thái, phát triển dược liệu dưới tán rừng và thị trường carbon được kỳ vọng trở thành nguồn thu quan trọng, góp phần đa dạng hóa nguồn lực cho bảo vệ và phát triển rừng.

Đại diện các địa phương cũng đề nghị cơ quan chuyên môn tiếp tục hướng dẫn cụ thể hóa các chỉ tiêu quy hoạch, cập nhật cơ sở dữ liệu sau khi sắp xếp đơn vị hành chính; đồng thời tháo gỡ khó khăn trong phát triển dược liệu dưới tán rừng, du lịch sinh thái và tín chỉ carbon rừng. Việc hỗ trợ nguồn lực, chuyển giao khoa học, công nghệ và nâng cao năng lực cho lực lượng quản lý, bảo vệ rừng cũng được xác định là những yêu cầu cần quan tâm.

Phát biểu tại hội nghị, Cục trưởng Trần Đức Hùng đề nghị các tỉnh, thành phố khẩn trương rà soát, cập nhật quy hoạch, kế hoạch, chương trình và dự án trên địa bàn, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ. Các địa phương cần xác định rõ nhiệm vụ, phân công trách nhiệm, tiến độ và nguồn lực triển khai.

Trong quá trình thực hiện, việc phân định ranh giới các loại rừng trên bản đồ và ngoài thực địa cần được chú trọng, đi cùng rà soát, xử lý tình trạng chồng lấn, tranh chấp, lấn chiếm đất lâm nghiệp. Cơ sở dữ liệu quy hoạch cũng cần được tiếp nhận, quản lý và khai thác thống nhất, bảo đảm phù hợp với hồ sơ được phê duyệt và hiện trạng rừng.

Về phía Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, đơn vị sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan hướng dẫn, theo dõi, đôn đốc quá trình triển khai; tổng hợp khó khăn, vướng mắc để tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường xử lý theo thẩm quyền hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.

Việc điều chỉnh quy hoạch chỉ phát huy hiệu quả khi các định hướng được chuyển hóa thành nhiệm vụ cụ thể, có nguồn lực và cơ chế giám sát phù hợp. Trong đó, trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, chủ rừng, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư cần được phát huy đồng bộ, nhằm bảo đảm tài nguyên rừng được quản lý, sử dụng hiệu quả, vừa tạo giá trị kinh tế, vừa duy trì các chức năng sinh thái lâu dài.

Lâm nghiệp phía Nam đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng giá trị kinh tế rừng