Vườn quốc gia Cúc Phương phát huy mô hình bảo tồn gắn với phát triển bền vững

Cứu hộ, nhân nuôi và tái hoang dã động vật nguy cấp

Trong nhiều năm qua, Vườn quốc gia Cúc Phương luôn theo đuổi phương châm bảo tồn thiên nhiên là nền tảng của phát triển bền vững. Từ những kết quả đạt được trong công tác bảo tồn, đơn vị đã phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái đặc thù, tạo sự gắn kết hài hòa giữa con người với thiên nhiên, vừa bảo vệ hệ sinh thái rừng, vừa tạo nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế và nâng cao sinh kế cho người dân vùng đệm.

Mới đây, Vườn quốc gia Cúc Phương chính thức triển khai chương trình tái hoang dã động vật quy mô lớn tại phân khu lõi của Vườn, đánh dấu bước khởi đầu trong chiến lược phục hồi hệ sinh thái dài hạn.

Chương trình được thực hiện với sự phối hợp và hỗ trợ kỹ thuật của Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam (Save Vietnam's Wildlife).

Đại diện Vườn quốc gia Cúc Phương cho biết, việc tái hoang dã hươu sao và nai là bước khởi đầu trong chiến lược phục hồi thiên nhiên dài hạn, hướng tới tái lập những mắt xích sinh thái đã bị suy giảm. Mục tiêu của Vườn không chỉ dừng ở hoạt động cứu hộ hay nuôi giữ bán hoang dã mà là đưa động vật trở lại môi trường tự nhiên.

Theo kế hoạch, khoảng 60 cá thể hươu và nai sẽ được tái thả theo từng giai đoạn. Đây đều là những loài bản địa có vai trò quan trọng trong hệ sinh thái nhưng đã suy giảm đáng kể trong tự nhiên.

Khu vực Trung tâm Bống, nằm sâu trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của Vườn quốc gia Cúc Phương, được lựa chọn làm địa điểm tái thả nhờ sở hữu hệ rừng thường xanh trên núi đá vôi nguyên sinh, nguồn nước ổn định, thức ăn tự nhiên dồi dào và gần như tách biệt hoàn toàn với các tác động của con người.

Để nâng cao khả năng thích nghi và tỷ lệ sống sau khi tái thả, Vườn quốc gia Cúc Phương cùng Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam áp dụng mô hình "thả mềm" theo tiêu chuẩn quốc tế.

Theo đó, trước khi trở về tự nhiên, các cá thể được huấn luyện để giảm dần sự phụ thuộc vào con người, rèn luyện khả năng tự tìm kiếm thức ăn và nguồn nước. Chúng được nuôi trong khu quây bảo vệ rộng khoảng 2.000 m² trong thời gian từ 30-40 ngày để thích nghi với điều kiện rừng tự nhiên trước khi được mở rào để tự do di chuyển vào rừng.

Sau khi động vật được tái thả, các chuyên gia của Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam cùng lực lượng kiểm lâm sẽ tiếp tục theo dõi thường xuyên bằng các công nghệ hiện đại.

Song song với chương trình tái hoang dã, lực lượng kiểm lâm Cúc Phương cũng triển khai nhiều giải pháp bảo vệ sinh cảnh, từng bước hiện thực hóa triết lý "thiên nhiên dẫn đường, con người hỗ trợ", hướng tới xây dựng Cúc Phương trở thành mô hình tiêu biểu của cả nước về phục hồi hệ sinh thái và tái hoang dã động vật.

Phát triển du lịch sinh thái từ thành quả bảo tồn

Kiên trì định hướng "Lấy bảo tồn làm gốc, lấy du lịch sinh thái làm động lực", Vườn quốc gia Cúc Phương đã hình thành một mô hình phát triển khép kín, trong đó thành quả bảo tồn trở thành nền tảng xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù, còn nguồn thu từ du lịch tiếp tục được tái đầu tư cho công tác cứu hộ động vật và hỗ trợ sinh kế bền vững cho cộng đồng vùng đệm.

Hiện nay, nhiều sản phẩm du lịch trải nghiệm của Vườn được đông đảo du khách lựa chọn như tour "Hành trình hồi sinh", tour quan sát động vật hoang dã về đêm hay tour săn ảnh mùa bướm và đom đóm.

Chia sẻ cụ thể về các giải pháp chiến lược nhằm hóa giải bài toán xung đột giữa phát triển du lịch và bảo tồn đa dạng sinh học, ông Đỗ Hồng Hải, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục Môi trường và Dịch vụ, Vườn quốc gia Cúc Phương, nhấn mạnh Cúc Phương không nhìn nhận cánh rừng đơn thuần là một địa điểm tham quan giải trí mà là một bảo tàng sống, một "ngôi trường lớn" giữa đại ngàn.

Từ định hướng này, Vườn quốc gia Cúc Phương tập trung phát triển các sản phẩm du lịch có trách nhiệm với môi trường. Thông qua những mô hình như tour "Hành trình hồi sinh" hay giải chạy trail thường niên với bộ linh vật là các loài động vật hoang dã bản địa, thông điệp bảo tồn được truyền tải trực tiếp đến từng du khách.

Để bảo đảm an toàn cho các chương trình bảo tồn linh trưởng nguy cấp, thú ăn thịt nhỏ, tê tê và rùa nước ngọt, Vườn áp dụng quy định nghiêm ngặt đối với các hoạt động trải nghiệm theo mùa như ngắm bướm và đom đóm.

Theo đó, lượng khách được phân luồng và kiểm soát theo khung giờ cụ thể; các phương tiện phát thải được hạn chế, đồng thời du khách phải giữ im lặng và không sử dụng ánh sáng gây ảnh hưởng đến tập tính sinh hoạt của động vật hoang dã.

Đại diện lãnh đạo Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình đánh giá, trong những năm gần đây, xu hướng chuyển dịch từ du lịch đại chúng sang du lịch gắn với cứu hộ và bảo tồn thiên nhiên đang phát triển mạnh. Đây được xem là phân khúc giàu tiềm năng, đặc biệt hấp dẫn nhóm khách đến từ các đô thị lớn với nhu cầu trải nghiệm thiên nhiên, tìm hiểu hệ sinh thái và phục hồi sức khỏe tinh thần.

Thông qua việc xây dựng các chuỗi sản phẩm trải nghiệm mang tính giáo dục, Vườn quốc gia Cúc Phương không chỉ đáp ứng nhu cầu của du khách mà còn góp phần lan tỏa thông điệp bảo vệ đa dạng sinh học, biến mỗi du khách thành một "đại sứ" đồng hành cùng công tác bảo tồn.

Mô hình phát triển của Vườn quốc gia Cúc Phương tiếp tục khẳng định rằng bảo tồn thiên nhiên và phát triển kinh tế không phải là hai mục tiêu đối lập. Ngược lại, việc gìn giữ hệ sinh thái, bảo vệ ngôi nhà chung của các loài động vật hoang dã cũng chính là nền tảng để tạo dựng sinh kế, phát triển bền vững và gìn giữ giá trị cho các thế hệ tương lai.

Vườn quốc gia Cúc Phương tiếp nhận 28 cá thể rùa quý hiếm từ Hàn Quốc