80% rác thải nhựa đại dương bắt nguồn từ đất liền

Nghiên cứu do nhóm GreenU thực hiện, với sự tài trợ của Chính phủ Canada, mang đến cái nhìn toàn diện về tác động của ô nhiễm nhựa đối với hệ sinh thái và sinh kế tại Việt Nam.

Một trong những phát hiện đáng chú ý của báo cáo là khoảng 80% rác thải nhựa đại dương có nguồn gốc từ đất liền. Lượng rác này chủ yếu được vận chuyển qua hệ thống sông ngòi, kênh rạch, từ các đô thị, khu công nghiệp và khu sản xuất ra biển, tạo thành dòng chảy liên tục gây áp lực lớn lên các hệ sinh thái ven bờ.

Báo cáo đã tích hợp dữ liệu về rò rỉ nhựa với các khu vực đa dạng sinh học trọng yếu (KBA) và các chỉ số kinh tế – xã hội, qua đó xác định những “điểm nóng” chịu tác động mạnh. Các hệ sinh thái như rạn san hô, rừng ngập mặn, nguồn lợi thủy sản và du lịch ven biển đang bị đe dọa nghiêm trọng, kéo theo ảnh hưởng trực tiếp đến cộng đồng phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên.

Không chỉ dừng ở phạm vi quốc gia, nghiên cứu còn chỉ ra tình trạng rác thải nhựa di chuyển xuyên biên giới, làm gia tăng nguy cơ suy thoái sinh cảnh và bộc lộ những khoảng trống trong chính sách quản lý hiện nay. Các chuyên gia nhấn mạnh cần có cách tiếp cận tích hợp, kết nối giữa kiểm soát ô nhiễm nhựa, bảo tồn đa dạng sinh học và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Theo đại diện GreenU, ô nhiễm nhựa tại Việt Nam đang diễn ra trên diện rộng. Trung bình mỗi ngày có khoảng 1.531 tấn nhựa bị thất thoát ra môi trường, tương đương hơn 558.000 tấn mỗi năm. Đáng lo ngại, vi nhựa đã được phát hiện phổ biến trong nhiều môi trường như sông, cửa sông, rừng ngập mặn, rạn san hô và trầm tích ven biển.

Vi nhựa cũng đã xâm nhập vào chuỗi thực phẩm, xuất hiện trong các loài thủy sản quen thuộc như tôm, cá và nhuyễn thể, làm gia tăng nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

Các khu vực chịu rủi ro cao được xác định gồm Đồng bằng sông Hồng, vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, Đồng bằng sông Cửu Long và dải ven biển miền Trung. Đặc biệt, các khu bảo tồn ở vùng cửa sông phải đối mặt với áp lực kép từ nguồn thải tại chỗ và rác trôi từ thượng nguồn.

Về mặt sinh thái, ô nhiễm nhựa gây ra nhiều hệ lụy như sinh vật bị mắc kẹt, nuốt phải rác hoặc chịu tác động hóa học. Đáng chú ý, san hô tiếp xúc với rác nhựa có nguy cơ mắc bệnh cao gấp gần 20 lần, trong khi rừng ngập mặn bị suy giảm khả năng hấp thụ carbon do nhựa tích tụ trong trầm tích.

Trước thực trạng này, báo cáo đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm: Kiểm soát nguồn phát thải ngay từ đầu; thúc đẩy chuyển đổi xanh trong các ngành kinh tế biển như ngư nghiệp và du lịch; đồng thời tăng cường bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái dựa trên cơ sở khoa học và sự tham gia của cộng đồng.

Các chuyên gia nhấn mạnh, việc triển khai đồng bộ và có sự phối hợp đa bên là điều kiện tiên quyết để kiểm soát hiệu quả ô nhiễm nhựa, hướng tới phát triển bền vững gắn với bảo tồn thiên nhiên.

Rác thải nhựa từ hoạt động du lịch: Thách thức môi trường ngày càng gia tăng