TP.HCM: Chống ngập không thể chỉ trông vào cống thoát nước

Theo Sở Xây dựng TP.HCM, toàn thành phố hiện có 159 điểm thường xuyên xảy ra ngập, trong đó khu vực TP.HCM (cũ) có 76 điểm, Bình Dương (cũ) có 52 điểm và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) có 31 điểm. Con số này phản ánh sức ép ngày càng lớn lên hệ thống tiêu thoát nước trong bối cảnh đô thị phát triển nhanh về dân số, hạ tầng và không gian xây dựng.

Biến đổi khí hậu tiếp tục làm gia tăng nguy cơ ngập khi những trận mưa cực đoan xuất hiện với tần suất dày hơn. Cùng với đó, triều cường tại các trạm Phú An và Nhà Bè nhiều lần vượt mốc 1,8 m, làm suy giảm khả năng tiêu thoát nước tự nhiên. Tình trạng khai thác nước ngầm kéo dài gây sụt lún nền đất, kết hợp quá trình đô thị hóa mạnh mẽ càng khiến nguy cơ ngập úng trở nên nghiêm trọng.

Ông Trịnh Quốc Dũng, Phó Trưởng phòng Hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng TP.HCM), cho biết từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố ghi nhận 37 trận mưa có lượng mưa từ 10-80 mm, trong đó có 10 trận mưa vượt 50 mm kéo dài từ một đến hai giờ, gây quá tải cục bộ hệ thống thoát nước. Bên cạnh đó, nhiều tuyến đường ven sông và khu vực trũng thấp vẫn thường xuyên bị ngập khi triều cường dâng cao.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân của tình trạng ngập không chỉ đến từ lượng mưa lớn mà còn xuất phát từ những bất cập trong quá trình phát triển đô thị. Sau khi sáp nhập, hệ thống thoát nước của các địa phương vẫn thiếu tính đồng bộ do được đầu tư theo nhiều giai đoạn khác nhau. Việc san lấp ao hồ, kênh rạch, bê tông hóa bề mặt cùng tình trạng nâng cao mặt đường nhưng không cải tạo đồng bộ khu dân cư xung quanh đã làm mất khả năng điều tiết nước tự nhiên, khiến nước mưa dồn về các vùng trũng và kéo dài thời gian ngập.

Trước mắt, ngành xây dựng đang phối hợp với các địa phương triển khai nhiều giải pháp như lắp đặt van ngăn triều tại các cống nhánh, cống hẻm và nghiên cứu nâng cục bộ cao trình một số tuyến đường thường xuyên ngập. Tuy nhiên, đây chỉ là những giải pháp xử lý tình huống, chưa thể giải quyết tận gốc bài toán ngập nước của thành phố.

Cần quy hoạch theo địa hình và quản trị tổng hợp nguồn nước

Theo Tiến sĩ khoa học Ngô Viết Nam Sơn, sau khi hợp nhất địa giới, TP.HCM có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển mô hình đô thị đa trung tâm nhờ sở hữu quỹ đất rộng và nhiều khu vực có địa hình cao. Nếu tiếp tục tập trung dân cư và các hoạt động kinh tế vào khu vực trung tâm hiện hữu, áp lực lên giao thông, hạ tầng và môi trường sẽ ngày càng lớn.

Ông Sơn cho rằng nhiều khu vực nội thành hiện chỉ có cao trình khoảng 0,5-2 m so với mực nước biển, trong khi khu vực Tây Bắc TP.HCM (cũ) và Bình Dương (cũ) có cao trình trên 10 m. Đây là lợi thế để phát triển các khu đô thị mới có khả năng thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu, đồng thời giảm đáng kể chi phí đầu tư cho các công trình chống ngập.

Theo đó, thành phố cần ưu tiên đầu tư đồng bộ hệ thống giao thông, y tế, giáo dục và các dịch vụ công tại các khu vực nền đất cao để thu hút người dân và doanh nghiệp dịch chuyển khỏi khu vực trung tâm. Song song với đó, quy hoạch cần tôn trọng quy luật tự nhiên, bảo tồn không gian mặt nước, kênh rạch và tăng diện tích cây xanh nhằm nâng cao khả năng trữ nước, điều tiết dòng chảy và giảm áp lực cho hệ thống thoát nước.

Đồng quan điểm, GS.TS Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM, cho rằng chống ngập không còn là câu chuyện của riêng hệ thống cống thoát nước hay những tuyến đường thấp, mà là bài toán tổng hợp liên quan đến quy hoạch đô thị, quản trị lưu vực sông, kiểm soát triều cường, sụt lún, xâm nhập mặn và bảo đảm an ninh nguồn nước.

Theo ông, nhiều giải pháp triển khai trong thời gian qua vẫn mang tính cục bộ. Có nơi nâng cao mặt đường nhưng lại làm gia tăng ngập úng tại khu dân cư lân cận; có khu vực xây dựng cống ngăn triều nhưng thiếu trạm bơm hoặc hồ điều tiết nên hiệu quả chưa đạt như kỳ vọng.

Các chuyên gia đều cho rằng trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, TP.HCM cần chuyển từ tư duy "chống ngập tuyệt đối" sang "quản trị rủi ro ngập". Mục tiêu không phải là loại bỏ hoàn toàn hiện tượng ngập nước, mà là xây dựng một đô thị có khả năng thích ứng, giảm thiểu thiệt hại và phục hồi nhanh sau các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Để làm được điều đó, thành phố cần một chiến lược dài hạn dựa trên quy hoạch đồng bộ, phát triển hạ tầng xanh, phục hồi không gian mặt nước và quản lý tổng hợp tài nguyên nước. Đây được xem là hướng đi căn cơ nhằm nâng cao năng lực chống chịu của đô thị trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu.

Hoàn thành 16 điểm chống ngập cục bộ, Hà Nội giảm áp lực cho hệ thống thoát nước