Điện gió và mặt trời giúp Tây Ban Nha đứng vững trước biến động năng lượng

Căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran đã khiến thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo trong thời gian ngắn. Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa cùng với sự suy giảm nguồn xuất khẩu năng lượng từ Trung Đông làm dấy lên lo ngại về nguy cơ giá năng lượng tăng mạnh, gây thêm áp lực cho các hộ gia đình vốn đang phải đối mặt với chi phí sinh hoạt cao.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiều quốc gia châu Âu chịu tác động từ biến động năng lượng, Tây Ban Nha lại nổi lên như một trường hợp tương đối ổn định. Từ năm 2019 đến nay, nước này đã tăng gấp đôi công suất điện gió và điện mặt trời, bổ sung hơn 40 GW vào hệ thống điện. Đây là mức tăng trưởng lớn nhất trong Liên minh châu Âu, chỉ sau Đức, quốc gia có thị trường điện quy mô lớn gấp đôi.

Sự mở rộng nhanh chóng của các nguồn năng lượng tái tạo giúp giá điện tại Tây Ban Nha giảm mức độ phụ thuộc vào khí đốt, loại nhiên liệu thường biến động mạnh về giá. Chỉ một ngày sau khi căng thẳng tại Iran bùng phát, giá khí đốt đã tăng tới 55% và tiếp tục leo thang trong những ngày sau đó.

Theo báo cáo của tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, việc phát triển rộng rãi điện gió và điện mặt trời đã làm giảm tới 75% tác động của các nhà máy điện sử dụng nhiên liệu hóa thạch đối với hóa đơn tiền điện của người dân Tây Ban Nha kể từ năm 2019.

Trong giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2024, Tây Ban Nha là quốc gia giảm chi phí nhập khẩu năng lượng cho ngành điện nhiều nhất trong Liên minh châu Âu. Việc đưa vào vận hành nhiều trang trại điện gió và điện mặt trời mới đã giúp nước này tránh phải nhập khẩu khoảng 26 tỷ mét khối khí đốt, tương đương 13,5 tỷ euro.

Đến tháng 8 năm 2025, Tây Ban Nha thậm chí đã chấm dứt việc sử dụng điện than. Điều này đánh dấu sự thay đổi lớn so với khoảng một thập kỷ trước, khi than đá vẫn chiếm khoảng một phần tư sản lượng điện của quốc gia này.

Nếu như năm 2019, trước khi bùng nổ đầu tư vào năng lượng tái tạo, Tây Ban Nha nằm trong nhóm quốc gia có giá điện cao tại châu Âu, thì đến năm 2026, giá điện của nước này đã giảm xuống nhóm thấp nhất trong khu vực. Xu hướng này vẫn tiếp tục được duy trì trong những tuần đầu của tháng 3.

Không giống như dầu mỏ hay khí đốt phải nhập khẩu liên tục, các hệ thống năng lượng tái tạo như tua bin gió hoặc tấm pin mặt trời chủ yếu cần chi phí đầu tư ban đầu.

Chuyên gia tài chính năng lượng Gerard Reid cho biết các thiết bị như pin mặt trời, tua bin gió hoặc hệ thống lưu trữ điện thường có vòng đời khoảng 25 năm mới cần thay thế, trong khi nhiên liệu hóa thạch phải được mua và nhập khẩu hàng ngày.

Một báo cáo công bố ngày 11 tháng 3 của Ủy ban Biến đổi Khí hậu Anh cũng cho thấy tổng chi phí để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 có thể không lớn hơn thiệt hại kinh tế từ một cú sốc giá nhiên liệu hóa thạch. Điều này từng xảy ra sau khi căng thẳng Nga và Ukraine bùng phát vào năm 2022.

Theo phân tích trong báo cáo, nếu một cuộc khủng hoảng năng lượng tương tự xảy ra vào năm 2040, hóa đơn năng lượng của các hộ gia đình tại Anh chỉ tăng khoảng 4% nếu quốc gia này đi đúng lộ trình đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0. Trong khi đó, mức tăng có thể lên tới 59% nếu không triển khai các chính sách khí hậu.

Caroline Baxter, Giám đốc Converging Risks Lab thuộc Hội đồng Rủi ro Chiến lược tại Washington, nhận định năng lượng tái tạo mang lại mức độ ổn định cao hơn so với các nguồn nhiên liệu hóa thạch. Theo bà, đây là hướng đi giúp nhiều quốc gia tăng cường khả năng tự chủ về năng lượng và giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Trong khi đó, nhà phân tích năng lượng Ana Maria Jaller Makarewicz của IEEFA Europe cho rằng mỗi cá nhân cũng có thể đóng góp vào quá trình chuyển đổi năng lượng sạch. Việc sử dụng các công nghệ như máy bơm nhiệt, xe điện, tua bin gió hoặc pin mặt trời đều góp phần làm giảm nhu cầu nhập khẩu khí đốt.

Nhờ chiến lược đầu tư mạnh mẽ vào năng lượng tái tạo trong nhiều năm qua, Tây Ban Nha được xem là một trong những quốc gia ít chịu tác động nhất từ các cú sốc năng lượng toàn cầu.

Các quốc gia thúc đẩy phát triển điện hạt nhân trước áp lực năng lượng