El Niño gia tăng cường độ, nguy cơ khí hậu cực đoan bao trùm toàn cầu

El Niño tiếp tục làm gia tăng thời tiết cực đoan trên toàn cầu

Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), hiện tượng El Niño sẽ tiếp tục phát triển mạnh trong giai đoạn từ tháng 8 đến tháng 10/2026. Nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương đang tăng nhanh hơn bình thường, tạo điều kiện để El Niño bước vào pha cường độ mạnh.

Trong bản cập nhật khí hậu theo mùa được công bố ngày 31/7, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres nhận định El Niño mạnh đang khiến tình trạng nóng lên toàn cầu trở nên nghiêm trọng hơn. Theo ông, hiện tượng khí hậu tự nhiên này kết hợp với biến đổi khí hậu do con người gây ra đang làm gia tăng nguy cơ xảy ra nắng nóng, hạn hán, cháy rừng và các hiện tượng mưa cực đoan tại nhiều khu vực trên thế giới.

Sự cộng hưởng giữa El Niño và biến đổi khí hậu đang tạo nên những điều kiện thời tiết bất thường chưa từng ghi nhận trong lịch sử quan trắc.

Thực tế, nhiều quốc gia đã ghi nhận những tác động rõ rệt từ hiện tượng này.

Tại châu Âu, các đợt nắng nóng kéo dài đã làm gia tăng nguy cơ cháy rừng trên diện rộng. Riêng khu vực gần Bordeaux (Pháp), hỏa hoạn đã thiêu rụi khoảng 42.000 ha rừng và phá hủy hàng trăm ngôi nhà. Hy Lạp và Đức cũng liên tiếp ghi nhận nhiều vụ cháy lớn do nền nhiệt cao kết hợp với gió mạnh.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khói từ các vụ cháy rừng chứa lượng lớn bụi mịn và các khí độc hại có thể phát tán qua biên giới, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về hô hấp và tim mạch, đặc biệt đối với người cao tuổi, trẻ nhỏ và những người có bệnh nền.

Không chỉ tác động đến môi trường và sức khỏe cộng đồng, El Niño còn tạo sức ép lên an ninh năng lượng và nguồn cung lương thực toàn cầu. Mực nước sông Danube xuống thấp đã ảnh hưởng đến hoạt động vận tải và vận hành một số nhà máy điện tại châu Âu. Trong khi đó, lo ngại về điều kiện thời tiết bất lợi cũng khiến giá nhiều mặt hàng nông sản như cà phê và ngũ cốc trên thị trường quốc tế tăng cao.

Việt Nam chịu tác động ngày càng rõ rệt

Tại Việt Nam, El Niño đang khiến nền nhiệt gia tăng trong khi lượng mưa suy giảm ở nhiều khu vực. Tuy nhiên, việc miền Bắc xuất hiện nhiều đợt mưa lớn trong tháng 7 khiến không ít người băn khoăn về mức độ ảnh hưởng thực sự của hiện tượng này.

Theo các chuyên gia khí tượng, El Niño là hiện tượng khí hậu quy mô lớn với độ trễ tác động khoảng từ 2-3 tháng. Vì vậy, các đợt mưa lớn vừa qua tại miền Bắc chủ yếu chịu ảnh hưởng của các hình thế thời tiết ngắn hạn như rãnh áp thấp, hội tụ gió và nhiễu động khí quyển, chưa phản ánh xu hướng khí hậu dài hạn do El Niño gây ra.

Trên thực tế, từ tháng 3 đến tháng 7/2026, khu vực miền Bắc đã trải qua 9 đợt nắng nóng diện rộng. Nhiều địa phương ghi nhận nền nhiệt vượt ngưỡng 41°C, trong đó có những giá trị cao nhất kể từ khi bắt đầu quan trắc.

Trong khi đó, khu vực Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ đang chịu tác động rõ rệt hơn khi lượng mưa phổ biến thiếu hụt từ 15-50% so với trung bình nhiều năm. Đáng chú ý, khu vực từ Thanh Hóa đến Đà Nẵng ghi nhận mức thiếu hụt từ 55-90%, làm gia tăng nguy cơ hạn hán và thiếu nước trong thời gian tới.

El Niño có thể đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm

Theo các mô hình dự báo khí hậu mới nhất, xác suất El Niño phát triển lên mức rất mạnh vào cuối năm 2026 lên tới 81% và nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì ảnh hưởng sang mùa hè năm 2027.

Nếu kịch bản này xảy ra, Việt Nam sẽ tiếp tục phải đối mặt với hàng loạt thách thức về khí hậu.

Nhiệt độ trung bình trên cả nước được dự báo sẽ cao hơn từ 0,5-1,5°C so với trung bình nhiều năm, thậm chí có thời điểm vượt quá 2°C. Đồng thời, không khí lạnh có xu hướng xuất hiện muộn và hoạt động yếu hơn, khiến mùa đông tại nhiều khu vực trở nên ấm hơn bình thường.

Bên cạnh đó, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông được dự báo có thể thấp hơn mức trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý điều này không đồng nghĩa với việc mức độ rủi ro giảm, bởi các cơn bão hình thành trong điều kiện đại dương ấm lên có khả năng phát triển rất mạnh và diễn biến khó lường.

Ngoài ra, mùa mưa kết thúc sớm sẽ làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô đầu năm 2027, đặc biệt tại khu vực miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long.

Trước những diễn biến ngày càng phức tạp của El Niño và biến đổi khí hậu, các chuyên gia khuyến nghị các địa phương cần chủ động xây dựng phương án ứng phó, tăng cường quản lý tài nguyên nước, điều chỉnh kế hoạch sản xuất nông nghiệp phù hợp và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước các hiện tượng thời tiết cực đoan được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới.

AfDB cảnh báo El Nino gây thiệt hại nặng cho châu Phi