Châu Á trước nguy cơ El Niño cực đoan

Theo cảnh báo của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), các điều kiện thuận lợi cho El Niño có thể xuất hiện trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7 năm nay. Dù giới khoa học không chính thức sử dụng khái niệm “siêu El Niño”, nhiều tín hiệu cho thấy hiện tượng này có khả năng phát triển với cường độ lớn.

El Niño là hiện tượng khí hậu tự nhiên xảy ra theo chu kỳ khoảng 2-7 năm, gây biến động nhiệt độ bề mặt đại dương, áp suất khí quyển và hoàn lưu gió. Những thay đổi này làm đảo lộn mô hình thời tiết toàn cầu, đặc biệt tác động mạnh tới châu Á - khu vực vốn dễ tổn thương trước các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng, hạn hán và mưa lũ bất thường.

Nguy cơ khủng hoảng năng lượng vì nắng nóng kéo dài

Một trong những tác động dễ nhận thấy nhất của El Niño là nhiệt độ tăng cao trên diện rộng. Các đợt nắng nóng kéo dài khiến nhu cầu sử dụng điện cho làm mát tăng mạnh, tạo áp lực lớn lên hệ thống năng lượng tại nhiều quốc gia châu Á.

Giới chuyên gia cảnh báo, nhiều nền kinh tế đang phát triển ở Đông Nam Á có thể đối mặt nguy cơ quá tải lưới điện khi nhu cầu tiêu thụ điện tăng đột biến. Sự phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch và nguồn năng lượng nhập khẩu khiến khả năng ứng phó của các quốc gia trở nên hạn chế.

Không chỉ vậy, El Niño còn làm suy giảm lượng nước tại các hồ chứa và sông ngòi - nguồn đầu vào quan trọng của thủy điện, loại hình năng lượng đang chiếm tỷ trọng lớn ở nhiều quốc gia ASEAN. Khi mực nước giảm sâu, sản lượng thủy điện cũng suy giảm, làm gia tăng nguy cơ thiếu điện trên diện rộng.

Bài học từng xuất hiện tại Trung Quốc năm 2022, khi đợt nắng nóng lịch sử khiến sản lượng thủy điện ở tỉnh Tứ Xuyên giảm hơn 50%, gây gián đoạn cả sinh hoạt lẫn hoạt động sản xuất công nghiệp.

Các khu vực phụ thuộc lớn vào thủy điện như lưu vực sông Mekong, Nepal hay một số bang của Malaysia được đánh giá là đặc biệt dễ bị tổn thương nếu El Niño diễn biến mạnh.

Hạn hán, cháy rừng và ô nhiễm không khí gia tăng

El Niño thường khiến các vùng mưa dịch chuyển ra xa Đông Nam Á, làm gia tăng nguy cơ hạn hán tại nhiều quốc gia như Indonesia. Khi lượng mưa giảm mạnh, đất đai khô hạn kéo dài, nguy cơ cháy rừng và cháy than bùn tăng cao, kéo theo tình trạng ô nhiễm không khí xuyên biên giới.

Kịch bản này từng xảy ra trong đợt El Niño 1997-1998 là một trong những hiện tượng mạnh nhất lịch sử khi hàng triệu hecta rừng tại Indonesia bị thiêu rụi, tạo nên lớp khói mù bao phủ nhiều nước trong khu vực.

Nông nghiệp chịu sức ép lớn, nguy cơ lạm phát lương thực

Nông nghiệp tiếp tục là lĩnh vực chịu ảnh hưởng trực tiếp và nặng nề nhất từ El Niño. Nhiệt độ cao cùng tình trạng thiếu nước làm giảm năng suất cây trồng, trong khi chi phí sản xuất tăng do giá nhiên liệu và vật tư nông nghiệp biến động.

Trong khi đó, một số khu vực khác của châu Á có thể phải đối mặt với các đợt mưa lớn bất thường và lũ lụt cực đoan. Những hiện tượng này gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng và sản xuất nông nghiệp, đặc biệt với các vùng trồng lúa trọng điểm ở miền Nam Trung Quốc.

Các chuyên gia cho rằng nếu giá nông sản không tăng tương xứng để bù đắp chi phí đầu vào, lợi nhuận của nông dân sẽ bị thu hẹp. Điều này có thể khiến nhiều hộ sản xuất cắt giảm đầu tư, sử dụng ít phân bón hơn, kéo theo nguy cơ năng suất tiếp tục sụt giảm trong các vụ mùa tiếp theo.

Hệ quả là áp lực lạm phát lương thực có thể gia tăng, nhất là tại các quốc gia phụ thuộc lớn vào nhập khẩu và dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu. An ninh lương thực khu vực vì vậy đứng trước nhiều thách thức nếu El Niño kéo dài và diễn biến phức tạp.

Dù mức độ phát triển của El Niño trong năm nay vẫn còn nhiều biến động, giới chuyên gia nhận định các quốc gia châu Á cần sớm triển khai các giải pháp ứng phó nhằm hạn chế tác động tiêu cực.

Trong đó, việc đa dạng hóa nguồn năng lượng, giảm phụ thuộc vào thủy điện và nhiên liệu hóa thạch được xem là giải pháp cấp thiết. Phát triển năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió kết hợp hệ thống lưu trữ sẽ giúp nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống điện trước các cú sốc khí hậu.

Bên cạnh đó, việc nâng cao năng lực dự báo thời tiết, quản lý hiệu quả tài nguyên nước và điều chỉnh sản xuất nông nghiệp phù hợp với điều kiện khí hậu mới cũng đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng và an ninh lương thực cho khu vực.

Thủy điện chạy đua tích nước trước nguy cơ El Nino 2026