Nước và Đời sống

Cảnh báo nguy cơ thiếu nước mùa cạn 2026-2027

Khánh An • 17/11/2026 12:00

Trước nguy cơ thiếu hụt nguồn nước trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình trong mùa cạn 2026-2027 do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến nghị lượng nước phục vụ đổ ải vụ Đông Xuân ở mức 2,8-3,2 tỷ m³, hạn chế tối đa vượt quá 3,5 tỷ m³. Việc điều tiết, sử dụng nước cần được tính toán chặt chẽ nhằm bảo đảm hài hòa giữa các nhu cầu sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt, phát điện và duy trì dòng chảy môi trường.

Theo Quyết định số 4265/QĐ-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về công bố Kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình mùa cạn năm 2026-2027, nguồn nước tại các hồ chứa lớn, quan trọng và trên các sông thuộc lưu vực đang ở trạng thái thiếu nước. Lượng nước có thể khai thác cơ bản đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, an sinh xã hội nhưng khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu của các ngành kinh tế và yêu cầu bảo vệ môi trường, đặc biệt trong những tháng được dự báo có nắng nóng diện rộng.

Mùa cạn năm 2026-2027 được xác định từ tháng 11/2026 đến tháng 6/2027. Đây cũng là giai đoạn được dự báo chịu tác động rõ rệt của El Nino, làm gia tăng nguy cơ suy giảm nguồn nước trên toàn lưu vực.

nuoc.jpg
Ảnh minh họa


Khuyến nghị sử dụng 2,8-3,2 tỷ m³ nước đổ ải


Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhu cầu nước phục vụ nông nghiệp chiếm khoảng 86% tổng nhu cầu khai thác, sử dụng nước trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình, tập trung chủ yếu tại vùng Đồng bằng sông Hồng. Nhu cầu sử dụng nước tăng cao nhất vào thời kỳ đổ ải, thường kéo dài từ 12-18 ngày trong tháng 1 và tháng 2, phụ thuộc chủ yếu vào việc điều tiết nước từ 7 hồ chứa lớn ở thượng nguồn.

Thống kê giai đoạn 2019-2026 cho thấy, tổng lượng nước xả từ 7 hồ chứa lớn phục vụ đổ ải bình quân khoảng 3,69 tỷ m³/năm. Tuy nhiên, lượng nước sử dụng có sự chênh lệch đáng kể giữa các năm. Năm 2021, lượng nước xả lên tới 5,14 tỷ m³, trong khi năm 2020 chỉ ở mức 2,68 tỷ m³. Những năm gần đây, lượng nước phục vụ đổ ải lần lượt đạt khoảng 2,78 tỷ m³ năm 2024, 3,27 tỷ m³ năm 2025 và 3,35 tỷ m³ năm 2026.

Trên cơ sở đánh giá hiện trạng, dự báo nguồn nước và nhu cầu khai thác, sử dụng nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến nghị lượng nước phục vụ đổ ải vụ Đông Xuân 2026-2027 trong khoảng 2,8-3,2 tỷ m³, đồng thời hạn chế tối đa việc sử dụng vượt quá 3,5 tỷ m³. Đối với nhu cầu nước phục vụ thủy điện trong các tháng mùa cạn năm 2027, việc tính toán cần căn cứ sản lượng điện dự kiến hoặc tăng thêm, nhưng không vượt mức sản lượng trung bình giai đoạn 2016-2026.

Việc kiểm soát lượng nước đổ ải có ý nghĩa quan trọng bởi sau giai đoạn này, 7 hồ chứa lớn vẫn phải duy trì điều tiết nước phục vụ tưới dưỡng lúa trong tháng 3 và tháng 4, đồng thời đáp ứng các nhu cầu cấp nước sinh hoạt, sản xuất, giao thông thủy và duy trì dòng chảy môi trường ở hạ du.

Các kịch bản tính toán cho thấy, nếu lượng nước phục vụ đổ ải ở mức 2,8 tỷ m³, tương đương năm 2024, tổng dung tích 7 hồ chứa lớn đến ngày 1/3/2027 dự kiến còn khoảng 22,4 tỷ m³, thấp hơn khoảng 1 tỷ m³ so với yêu cầu dung tích tối thiểu để đáp ứng nhu cầu điện trong những tháng cao điểm nắng nóng và phát triển kinh tế - xã hội. Đến ngày 1/4/2027, dung tích các hồ dự kiến giảm còn khoảng 21,4 tỷ m³, mức thiếu hụt tăng lên khoảng 1,39 tỷ m³.

Trong trường hợp lượng nước đổ ải ở mức 3,2 tỷ m³, tương đương năm 2025, tổng dung tích 7 hồ chứa đến ngày 1/3/2027 dự kiến còn khoảng 21,9 tỷ m³, thấp hơn khoảng 1,48 tỷ m³ so với yêu cầu dung tích tối thiểu. Đến ngày 1/4/2027, dung tích dự kiến còn khoảng 20,9 tỷ m³, mức thiếu hụt tăng lên khoảng 1,89 tỷ m³.

Đáng chú ý, nếu dòng chảy về các hồ trong giai đoạn tháng 4-6/2027 tiếp tục suy giảm mạnh như các năm 2019-2020 và 2023-2024, nguy cơ thiếu hụt nguồn nước phục vụ phát điện sẽ gia tăng. Với kịch bản sử dụng 2,8 tỷ m³ nước đổ ải, các hồ có nguy cơ không đáp ứng được yêu cầu của hệ thống điện từ tháng 5/2027, đồng thời có thể thiếu khoảng 3,5 tỷ m³ nước để bảo đảm nhu cầu cấp nước sinh hoạt và môi trường.

Nếu lượng nước đổ ải ở mức 3,2 tỷ m³, nguy cơ thiếu hụt có thể lên tới khoảng 4,2 tỷ m³. Mực nước tại hầu hết các hồ chứa có khả năng xuống dưới mực nước chết từ đầu tháng 6/2027.

El Nino làm gia tăng áp lực thiếu nước


Theo dự báo của cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, El Nino đã đạt cường độ rất mạnh. Trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, hiện tượng này có xác suất 96% tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh. Từ tháng 2 đến tháng 4/2027, El Nino được dự báo tiếp tục duy trì nhưng có xu hướng suy yếu.

Đáng chú ý, nhiệt độ trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 4/2027 được dự báo phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm từ 1-2 độ C. Nắng nóng có khả năng xuất hiện tại khu vực Tây Bắc vào cuối tháng 3/2027 và mở rộng ra khu vực Bắc Bộ từ tháng 4/2027. Trong khi đó, lượng mưa trên toàn lưu vực từ tháng 11/2026 đến tháng 6/2027 có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm.

Tình trạng suy giảm dòng chảy được dự báo diễn ra trên nhiều sông thuộc lưu vực. Cụ thể, dòng chảy đến hồ Hòa Bình trên sông Đà có khả năng thiếu hụt 20-33% trong tháng 11 và tháng 12/2026. Trên sông Thao tại trạm thủy văn Yên Bái, dòng chảy có thể thiếu hụt 60-70% trong hai tháng cuối năm 2026 và 68-74% trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 6/2027.

Tại trạm thủy văn Hà Nội trên sông Hồng, dòng chảy tháng 11-12/2026 có khả năng thiếu hụt 23-31%; trong các tháng từ tháng 1 đến tháng 6/2027, mức thiếu hụt có thể dao động từ 13-40% so với trung bình nhiều năm.

Bên cạnh yếu tố thời tiết, tình trạng hạ thấp lòng dẫn tại một số đoạn sông Đà, sông Hồng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng khai thác nước ở hạ du. Từ năm 2019 đến nay, lòng dẫn đoạn sông Đà phía hạ lưu thủy điện Hòa Bình đã hạ thấp khoảng 2,6m; khu vực sông Hồng tại trạm thủy văn Sơn Tây hạ thấp khoảng 1m.

Khi nguồn nước suy giảm, mực nước sông xuống thấp, các công trình thủy lợi, trạm bơm có thể gặp khó khăn trong việc lấy nước phục vụ sản xuất. Đồng thời, nguy cơ ô nhiễm nguồn nước và xâm nhập mặn tại các khu vực cửa sông, ven biển cũng gia tăng, ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất.

Chủ động điều tiết, tiết kiệm và sử dụng hiệu quả nguồn nước


Trước những nguy cơ trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng và các địa phương trên lưu vực khẩn trương xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng tài nguyên nước theo hướng tiết kiệm, hiệu quả, hạn chế thất thoát, lãng phí. Đồng thời, các đơn vị cần phối hợp xây dựng phương án điều hòa, phân phối nguồn nước phù hợp với diễn biến thời tiết và tình hình nguồn nước thực tế.

Đối với các hồ chứa, cần rà soát, điều chỉnh chế độ vận hành linh hoạt theo từng thời kỳ, ưu tiên bảo đảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt và các hoạt động sản xuất thiết yếu ở hạ lưu. Bộ Công Thương có trách nhiệm tính toán, đề xuất phương án vận hành các hồ thủy điện lớn phù hợp với kịch bản nguồn nước; đồng thời rà soát, điều chỉnh cơ cấu nguồn điện, tăng cường huy động hợp lý các nguồn năng lượng khác nhằm giảm áp lực khai thác nước từ hệ thống hồ chứa trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình.

Riêng trong thời kỳ đổ ải, các hồ thủy điện lớn, quan trọng cần xây dựng kế hoạch phát điện phù hợp. Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường thống nhất kế hoạch lấy nước, sớm ban hành kế hoạch phát điện trong thời gian này. Các địa phương cần chủ động phương án khai thác, sử dụng tối ưu nguồn nước, rút ngắn thời gian và giảm lượng nước xả từ các hồ chứa phục vụ đổ ải.

Cùng với đó, cần rà soát hệ thống cửa lấy nước, cống và trạm bơm để đánh giá khả năng khai thác; chủ động phương án thay thế hoặc lắp đặt trạm bơm dã chiến tại những khu vực không bảo đảm điều kiện lấy nước. Các địa phương cần khoanh vùng diện tích có nguy cơ khó khăn về nguồn nước tưới, xem xét bổ sung nguồn nước hoặc chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp.

Việc vận hành hiệu quả các công trình thủy lợi, hạn chế tối đa nhu cầu lấy nước ngoài các đợt tập trung, kết hợp nạo vét kênh mương, cửa lấy nước để nâng cao khả năng dẫn và trữ nước cũng là những giải pháp cần được triển khai đồng bộ.

Trong bối cảnh mùa cạn 2026-2027 được dự báo tiềm ẩn nhiều rủi ro, bài toán đặt ra không chỉ là bảo đảm đủ nước cho vụ Đông Xuân mà còn phải tính toán khả năng duy trì nguồn nước cho cả mùa cạn. Việc tiết kiệm nước ngay từ khâu đổ ải, điều tiết hợp lý giữa các hồ chứa và phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, địa phương sẽ có ý nghĩa quyết định trong việc bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh năng lượng và các nhu cầu thiết yếu trên toàn lưu vực.

Bài liên quan

(0) Bình luận
Nổi bật
Đừng bỏ lỡ
Cảnh báo nguy cơ thiếu nước mùa cạn 2026-2027
(*) Bản quyền thuộc về Tạp chí điện tử Môi trường và Cuộc sống. Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản.